Sempozyum: XVIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Kongreler
1. Ulusal İlköğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
XVI. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
III. Eğitim Yönetimi Kongresi
Bildiri İndeksi
XVII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
VII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
World Conference on Educational Sciences
Bildiri İndeksi
Further Education in the Balkan Countries
Bildiri İndeksi
IV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
IV. Ulusal Eğitim Yönetimi Kongresi
Bildiri İndeksi
XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
XVIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
IV.Sosyal Bilimler Eğitimi Kongresi
Bildiri İndeksi
Dünya Eğitim Bilimleri Kongresi (WCES 2010 World Conference on Educational Sciences)
Bildiri İndeksi
1.Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
19. Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
World Conference on Psychology Counselling & Guidance
Bildiri İndeksi
2.nd World Conference on Psychology, Counselling& Guidance
Bildiri İndeksi
20.Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
Uluslararası Türkçenin Eğitimi- Öğretimi Kurultayı
Bildiri İndeksi
2.nd World Conference on Learning Teaching & Educational Leadership
Bildiri İndeksi
I. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
XI. Ulusal Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Kongresi
Bildiri İndeksi
3rd International Conference on New Trends in Education and Their Implications
Bildiri İndeksi
X. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi
Bildiri İndeksi
21. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
2. Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
3. International Congress on Early Childhood Education
Bildiri İndeksi
22.Özel Eğitim Kongresi Özel Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme
Bildiri İndeksi

Fen ve Teknoloji Ders Kitaplarındaki Etkinliklerin Bilimsel Süreç Becerileri Açısından İncelenmesi
Eylem YILDIZ, Araş. Gör.
Cumhuriyet Üniversitesi

Nilgün TATAR, Yrd. Doç. Dr.
Cumhuriyet Üniversitesi
Bildiri Özeti:

1. Problem Durumu
Ders kitapları, öğretim programlarında yer alan konulara ait bilgileri planlı ve düzenli bir biçimde inceleyip açıklayan, bilgi kaynağı olarak öğrenciyi dersin hedefleri doğrultusunda yönlendiren ve eğiten temel bir ortamdır (Ünsal ve Güneş, 2003). Bu nedenle ders kitabında öğrencilere sunulan etkinlikler oldukça önemlidir. Ders kitaplarıyla ilgili yapılan araştırmalar, kitapların içerik, eğitsel tasarım ve görsel sunum bakımlarından, eksik veya yanlış bilgiler içerdiğini ortaya koymaktadır (Dikmenli ve Çardak, 2004; Eyidoğan ve Güneysu, 2002; Ünsal ve Güneş, 2003). Ayrıca, ders kitabında yer alan etkinliklerin öğrencileri bilimsel süreç becerilerini kullanmaya yönlendirmesi gerekmektedir. Ancak yapılan araştırmalar, kitaplardaki deneylerin öğrencilerin problemlere çözüm arayan bilim insanları gibi bilimsel araştırmalar gerçekleştirmelerine olanak sağlamadığını ortaya çıkarmıştır (Sayibo, 1998). Bu nedenle bu araştırmada, ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıflarında okutulan ders kitaplarında yer alan etkinliklerin yapısal özelliklerinin ve bilimsel süreç becerileri (BSB) açısından içerik özelliklerinin nasıl olduğu sorusuna yanıt aranmıştır. Bu problem doğrultusunda, incelenen etkinliklerin
1.Sınıf düzeyine göre yapısal ve BSB açısından içerik özelliklerinin nasıl değiştiği,
2.Sınıf Düzeyine göre temel ve üst düzey BSB’lerin hangi oranda yer aldığı ve içerik özelliklerinin nasıl değiştiği
3.Planlama ve başlama, uygulama, analiz ve sonuç çıkarma bölümlerinin BSB açısından içerik özelliklerinin nasıl değiştiği sorularına yanıt aranmıştır.

2. Amaç
Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı sadece günümüzün bilgi birikimini öğrencilere aktarmayı değil; araştıran, sorgulayan, inceleyen, günlük hayatıyla fen konuları arasında bağlantı kurabilen, hayatın her alanında karşılaştığı problemleri çözmede bilimsel metodu kullanabilen, dünyaya bir bilim adamının bakış açısıyla bakabilen bireyler yetiştirmeyi amaçlamıştır. Programda öğrencilere bilimsel araştırmanın yol ve yöntemlerini öğretmek amacıyla bilimsel süreç becerileri olarak adlandırılan becerileri kazandırmak esas alınmıştır (MEB, 2005). Ders kitaplarının öğretim süreci içindeki rolü düşünüldüğünde, bilimsel süreç becerilerinin kitapta nasıl yer aldığı, öğrencinin öğrenmesi üzerinde etkili olabilir. Bu nedenle ilköğretim okullarında kullanılan ders kitaplarındaki etkinliklerde yer alan bilimsel süreç becerilerinin nasıl ele alındığının incelenmesi gerekmektedir. Bu sayede, ders kitabının yapılandırmacı yaklaşıma ne derecede uygun olduğu da belirlenmiş olacaktır. Bu nedenle bu araştırmanın amacı, ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıflarında okutulan ders kitaplarında yer alan etkinliklerin yapısal özelliklerini ve BSB açısından içerik özelliklerini belirlemektir.

3. Yöntem
Araştırmada, ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf ders kitaplarındaki etkinlikler incelenmiştir. Ders kitaplarından Pasifik Yayıncılık tarafından hazırlanmış 6. sınıf ders kitabı, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanmış 7. ve 8. sınıf ders kitapları incelenmiştir. Üniteler seçilirken, her sınıf düzeyi için en az birer tane Fizik, Kimya ve Biyoloji konularıyla ilişkili ünite belirlenmiş, 6, 7 ve 8. sınıftan 6’şar tane olmak üzere toplam 18 tane ünite incelenmiştir. İncelenen ünitelerde yer alan toplam etkinlik sayısı 6. sınıf için 38, 7. sınıf için 57 ve 8. sınıf için 50, toplamda 145’tir.
Etkinliklerin yapısal ve BSB açısından içerik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla alan yazında yapılan araştırmalar incelenmiştir. Etkinliklerin yapı özelliklerinin belirlenmesi için Tamir ve Lunetta (1981) tarafından geliştirilen Laboratuvar Analiz Envanteri’ndeki 2 kategoriden yararlanılmıştır. Bu kategoriler, Etkinliğin Metinle İlişkisi ve Öğrenciler Arası İşbirliği’dir. Etkinliklerin BSB açısından içerik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla ilköğretim Fen ve Teknoloji dersi (6, 7 ve 8. sınıflar ) öğretim programındaki kazandırılacak BSB’ler dikkate alınmıştır. Programda 18 tane belirtilen BSB’lere uzay- zaman ilişkisi kurma becerisi de eklenerek toplam 19 beceri dikkate alınmıştır. Etkinlikler değerlendirilirken dikkate alınan ölçütlerin ikisi, etkinlikteki BSB’nin öğrencinin kendisi tarafından gerçekleştirilmesi ve BSB’nin ders kitabı tarafından açıklanarak öğrenciye yaptırılmasıdır. Becerinin öğrencinin kendisi tarafından belirlenmesi, etkinliğin açık uçlu bir yapıda olduğuna işaret ederken, becerinin ders kitabında açıklanması ve öğrenciden tekrarlamasının istendiği durum, etkinliğin kapalı uçlu bir yapıda olduğunu göstermektedir.

4. Bulgular
1. Araştırmanın ilk probleminde ders kitaplarının sınıf düzeyine göre yapısal ve BSB açısından içerik özelliklerinin nasıl değiştiği incelenmiştir. Elde edilen verilere göre; 6. sınıf ders kitabındaki etkinliklerin %63’ü öğrenci tarafından yapılmaktadır. Etkinliklerin %47’si ise ders kitabında açıklanmaktadır. 7. sınıf ders kitabındaki etkinliklerin %56’sı öğrenci tarafından yapılmaktadır. Etkinliklerin %44’ü ise ders kitabında açıklanmaktadır. 8. sınıf ders kitabındaki etkinliklerin %54’ü öğrenci tarafından yapılmaktadır. Etkinliklerin %46’sı ise ders kitabında açıklanmaktadır. Bu sonuçlara göre, ders kitabında sınıfı düzeyi ilerledikçe etkinlikler daha kapalı uçlu hale gelmektedir.
2. Etkinliklerin metinle ilişkisine bakıldığında 6. sınıfta büyük bir çoğunluğunun (%84) metinden önce olduğu görülmektedir. Metinle birlikte verilen etkinliklerin (%8) sayısı metninden sonra verilen etkinliklerin (%8) sayısına eşittir. 7. sınıfta etkinliklerin %66’i metinden önce, %18’i metinden sonra, %14’ü ise metinle birlikte verilmiştir. 8. sınıfta ise metinden önce sunulan etkinlikler %77 oranındadır. Etkinliklerin %5’i metinden sonra, %18’i ise metinle birleştirilmiştir. Etkinliklerin metinden önce verilmesi öğrencilerin öğretilecek kavramı keşfetmesine yardımcı olduğundan bu durum ders kitaplarının öğrencinin kavramı keşfetmesine olanak sağladığını göstermektedir.
3.Öğrenciler arasındaki işbirliğine göre 6. sınıfta analiz edilen etkinliklerin %92’sinde öğrencilerin aynı öğretimsel iş üzerinde çalıştıkları, %8’inde ise öğrencilerin farklı öğretimsel iş üzerinde çalıştıkları görülmektedir. 7. sınıfta etkinliklerin %73’ünde öğrenciler aynı öğretimsel iş üzerinde çalışmakta iken, %27’sinde farklı öğretimsel iş üzerinde çalışmaktadırlar. 8. sınıfta ise etkinliklerin %95’inde öğrenciler aynı öğretimsel iş üzerinde, %5’inde ise farklı öğretimsel iş üzerinde çalışmaktadır. 6 ve 8. sınıf kitaplarının, öğrencilerin anı öğretimsel iş üzerinde çalışmasına daha fazla odaklandığı görülmektedir. Buna karşın 8. sınıf kitabındaki etkinlikler grupların farklı öğretimsel işleri aynı anda yapmalarına olanak sağlamaktadır.
4.Sınıf düzeyine göre temel ve üst düzey BSB’lere hangi oranda yer aldığı incelendiğinde, sırasıyla 6, 7 ve 8. sınıfta temel düzeydeki becerilerin yer alma oranı %49, %53 ve % 47’dir. Üst düzey beceriler ise % 51, % 47 ve % 53 oranında yer almaktadır. Bu durumda, 7. sınıf haricinde üst düzey becerilerin daha yüksek oranda olduğu görülmektedir. Bu aşamada becerilerin öğrencinin kendisi tarafından yapılması veya ders kitabında becerinin açıklanması durumu incelenmiştir. Temel beceriler açısından incelendiğinde 6, 7 ve 8. sınıfta sırasıyla %74, % 76 ve % 76 oranlarında öğrenci beceriyi kendisi gerçekleştirmektedir. Buna karşın üst düzey becerilerde bu oran % 34, % 25 ve % 36’ya düşmektedir. Bu durumda temel becerilerin yer aldığı bölümler açık uçlu bir yapıda iken, üst düzey becerilerin olduğu bölümler kapalı uçlu bir yapıda görünmektedir. Planlama ve başlama, uygulama, analiz ve sonuç çıkarma bölümlerinin BSB açısından içerik özelliklerinin nasıl değiştiğiyle ilgili analizler devam etmektedir.

5. Öneriler
Öneriler
1.Öğrencilerin sınıf düzeyi ilerledikçe BSB’lerinin de ilerlemesi gerekmektedir. Ders kitaplarında BSB’lere yer verilmesi bu durumu desteklerken, sınıf düzeyi ilerledikçe etkinliklerin daha açık uçlu bir yapıda olması önerilmektedir.
2.Ders kitaplarında yer alan etkinliklerin sınıf çalışmalarında farklı gruplarda farklı öğretimsel işlerin yapılmasına olanak sağlaması gerekmektedir. Bu sayede öğrencilerin aynı anda pek çok sonucu görmesi, bu sonuçları tartışması sağlanabilir.
3.Ders kitaplarındaki etkinliklerde hem temel hem de üst düzey becerilerin yer alması olumlu bir durumdur. Ancak özellikle üst düzey beceriler için etkinliğin açık uçlu bir yapıda olması, öğrencilerin kalıcı öğrenmelerine ve deney sırasında daha fazla sorumluluk almalarına yardımcı olabilir. Bu nedenle üst düzey becerilerin yer aldığı bölümlerin açık uçlu bir yapıda olması önerilmektedir.

6. Kaynakça
Berg, van den E. (1997). Improving teaching in the laboratory: old problem, new perspectives. Paper presented in Taiwan, February 19, 1997.
Dikmenli, M. ve Çardak, O. (2004). Lise 1 Biyoloji Ders Kitaplarındaki Kavram Yanılgıları Üzerine Bir Araştırma. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 130 - 141.
Küçüközer, H., Bostan, A., Kenar, Z., Seçer, S. ve Yazvuz, S. (2008). Altıncı sınıf fen ve teknoloji ders kitaplarının yapılandırmacı öğrenme kuramına göre değerlendirilmesi. İlköğretim Online, 7(1), 111 - 126.
Sayibo, K. (1998). An assessment of Caribbean integrated science textbooks` practical tasks. Research in Science & Technological Education, 16:1, 31 - 41.
Ünsal, Y ve Güneş, B. (2003). İlköğretim 6. Sınıf Fen Bilgisi Ders Kitabının Fizik Konuları Yönünden İncelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23 (3), 115 - 130.
Ünsal, Y. ve Güneş, B. (2003). Bir kitap inceleme çalışması örneği olarak M.E.B ilköğretim 8. sınıf fen bilgisi ders kitabına fizik konuları yönünden eleştirel bir bakış. Kastamonu Eğitim Dergisi, 11 (2), 387 - 394.

Anahtar Sözcükler: ,


Sempozyum: XVIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Abstract :
Keywords : ,
Dokümanlar / Documents

Bedava Kargo
100 ve üzeri alışverişler kargo bedava

İndirimli Kargo
75-100 arası kargo yarı fiyatına

Pegem Akademi Dershaneleri
KPSS, ALES, KPDS, ÜDS, DGS Hazırlık Kurslarında lider marka Pegem Akademi Dershaneleri web sitesi için tıklayınız.

Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2013 © Pegem Akademi Yayıncılık.