Problem Durumu
Değişen dünyada matematiği anlayabilen ve kullanabilen insanlar önemli yerlere gelme ve geleceklerini biçimlendirme imkânına sahip olabileceklerdir. Matematiksel yetenek, parlak ve üretici bir geleceğin kapılarını açarken bu yeteneğin eksikliği aynı kapıları kapatacaktır (National Council of Mathematics of Teachers (NCTM), (2000, 5). Bu yüzden okullarımızda matematik öğretimine ayrı bir önem verilmelidir. Öğrenciler, ilköğretim sıralarında kazandıkları matematiksel becerileri hayatlarının her aşamasında kullanırlar.
Matematik; bilgiyi düzenlemeyi, analiz etmeyi, yorumlamayı ve paylaşmayı, üretmeyi, tahminlerde bulunmayı aynı zamanda bu dili kullanarak problem çözmeyi de içerir. Bireyler ne kadar iyi problem çözücü iseler hayatta o derece başarılı olurlar (Gür, 2006). Olkun ve Toluk (2003), işverenlerin elemanlarından daha önce hiç karşılaşılmamış problemleri çözmelerini beklediklerini ve bunun da bir takım kopuk matematiksel becerilerden çok akıl yürütme yolu ile probleme çözüm üretme gereksinimini doğurduğunu belirtmişlerdir.
İyi matematik öğretimi oldukça karışık bir uğraşıdır ve bütün öğrencilerin öğrenmesine yardımcı olacak ya da bütün öğretmenleri etkili kılacak bir reçete yoktur (NCTM, 2000, 16). Matematik öğretiminin en etkili aracı öğretmendir. Öğretmenin kullandığı en önemli araçta ders kitabıdır. İyi bir matematik eğitim-öğretimi için matematik kitaplarının yazımına ayrı bir önem gösterilmelidir (Semerci ve Semerci, 2004).
Ülkemizde matematik öğretimi, Milli Eğitim Bakanlığının sağladığı ders kitapları ve çalışma kitapları aracılığı yapılmaktadır. Bu bağlamda ders kitaplarında ve çalışma kitaplarında yer alan problemlerin özellikleri problem çözme öğretimini ve problem çözme başarısını etkileyen en önemli öğelerden biridir.
Araştırmanın problem cümlesi; “İlköğretim 5. sınıf matematik ders kitaplarında ve öğrenci çalışma kitaplarında ne tür problemler vardır ve bu problemlere ilişkin öğretmen görüşleri nelerdir?” biçimindedir.

2. Amaç
Bu araştırma, 2008-2009 eğitim döneminde ilköğretim beşinci sınıfta okutulan matematik ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabında yer alan problemleri dil ve anlatım, görsel unsurlar, içerik, 2005 Matematik Programının amaçlarına uygunluk ve tür açısından incelenmesi ve bu problemlere ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi amacıyla planlanmıştır.

3. Yöntem
İlköğretim 5. sınıf matematik ders kitabındaki ve öğrenci çalışma kitabındaki problemlerin
incelendiği ve bu problemlere ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlendiği bu çalışma genel tarama modelinde betimsel bir araştırmadır.
Söz konusu problemler araştırmacı tarafından ilgili literatürün taranması ve uzman görüşlerine başvurularak hazırlanan problem kontrol listesi ile incelenmiş, bu listede yer alan maddelere uygun olan problemlere 1, uygun olmayan problemlere 2 değeri verilerek SPSS 11,5 programında yüzde ve frekans değerleri hesaplanmıştır. Araştırmanın güvenirliğini sağlamak amacıyla problem kontrol listesi, aynı problemlere başka bir araştırmacı tarafından tekrar uygulanarak aradaki korelâsyona bakılmıştır.
Aynı zamanda kolay ulaşılabilir durum örneklemesine göre seçilmiş dokuz tane ilköğretim beşinci sınıf öğretmeni ile görüşme yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Formun geliştirilme sürecinde kapsam geçerliliğini sağlamak amacıyla hem literatürden yararlanılmış hem de Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesinde görevli öğretim üyelerinin görüşleri alınmıştır. Araştırmacının amaçlarına uygun olan veriler nitel araştırma yöntemlerine uygun olarak kodlanmış ve bu kodlar bir araya getirilerek temalar ve gereken durumlarda da alt temalar oluşturulmuştur. Daha sonra kodlama ile elde edilen bulgular amaçlarına göre düzenlenmiştir.

4. Bulgular
İlköğretim matematik beşinci sınıf ders kitabındaki ve öğrenci çalışma kitabındaki yer alan problemlerin %74,9’unda kullanılan dil ve anlatımın; açık ve anlaşılır ifadeler içerdiği, matematiksel dilin günlük hayata uygun olduğu ve problemlerin sunumunda yazım hataları bulunmadığı görülmüştür. Problemlerin %72.3’ünün sunumunda görsel unsurların kullanıldığı ve bunların açıklayıcı, tamamlayıcı, açık ve net olma özelliklerine sahip oldukları, problemle aynı sayfada yer aldıkları söylenebilir. Problemler içerikleri açısından incelendiğinde en fazla kişisel içerikli problemlerin (%40) yer aldığı; sosyal (%10), çeşitli iş yaşamı (%9) ve bilim konularına (%9,1) çok az yer verildiği ve bu dört sınıftan hiçbirine girmeyenlerin toplandığı diğer konuların önemli bir yüzdeye sahip olduğu görülmüştür.
Ayrıca problemlerin çok azının (%16) somut materyal üzerinde çalışma fırsatı verdiği, öğrencileri araştırmaya teşvik ettiği, matematiksel bilgiler oluşturmaya izin verdiği, cevabın farklı koşullarda değişebildiği, problem çözme stratejilerinden bir kaçının aynı anda kullanılabildiği, yaratıcı düşünmeye özendirdiği ve öğrencilerin birlikte çalışmasını gerektirdiği görülmüştür. Problemlerin büyük bir kısmının öğrencilerin günlük yaşamından uyarlandığı, tek ve değişmez bir doğru cevabının olduğu, çözümde görsel unsurların kullanılması gerektiği, çözüm yoluyla ulaşılabilecek bir cevabın olduğu ve çözüme belirli bir algoritma ya da prosedür ile ulaşılabildiği sonucuna ulaşılabilir. Son olarak içerik unsuruna göre bulgulara bakıldığında problemlerin büyük bir kısmının hala rutin problem sınıfına girdiği görülmüştür.

5. Öneriler
Araştırma sonuçlarına dayanılarak, matematik ders kitaplarında ve öğrenci çalışma kitaplarında yer alan problemlerin daha nitelikli duruma getirilmesi için aşağıda maddeler halinde verilen önerilerde bulunulabilir:
1. Problemlerin içeriğinin sosyal, çeşitli iş yaşamı ve bilim konuları ile ilgili olarak hazırlanması ile öğrencilerin ufku genişletilerek farkındalık düzeyleri arttırılabilir.
2. Somut işlemler döneminde bulunan öğrencilere sunulan problemlerde somutlaştırma fırsatı verilerek kalıcı öğrenme sağlanabilir.
3. Problemlerin çözümünde kullanılacak bilgilerin araştırma yoluyla ulaşılması sağlanarak öğrencilerin bilgiye ulaşma yollarını öğrenmesi ve yeni matematiksel bilgiler oluşturması sağlanmalıdır.
4. Problemin cevabının farklı koşullarda değişebilmesi, birden farklı çözüm stratejisinin kullanılması ve öğrencilerin yaratıcı düşünmeye özendirilmesi ile günlük yaşamda karşılaşılan farklı durumlara kolayca çözüm geliştiren bireylerin yetişmesi sağlanabilir.
5. Sonucuna belirli bir prosedür ile ulaşılan rutin problemler yerine rutin olmayan problemler arttırılarak öğrencilerin bilgi çağına hazır bireyler olarak yetiştirilmeleri mümkün kılınmalıdır.

6. Kaynakça
Gür, H. (Ed.). (2005). Matematik Öğretimi (1. Baskı). İstanbul: Lisans Yayıncılık.
National Council of Teachers of Mathematics (2000). Principles and Standarts for School Mathematics. Reston, VA:Author.
Olkun, , Uçar, Z. T. (2003). İlköğretimde Etkinlik Temelli Matematik Öğretimi, Ankara: Anı Yayıncılık
Semerci, Ç.ve Semerci, N.(2004). “İlköğretim matematik ders kitaplarının genel bir değerlendirmesi.” Milli Eğitim Dergisi 162:1-5.