Sempozyum: XVIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Kongreler
1. Ulusal İlköğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
XVI. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
III. Eğitim Yönetimi Kongresi
Bildiri İndeksi
XVII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
VII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
World Conference on Educational Sciences
Bildiri İndeksi
Further Education in the Balkan Countries
Bildiri İndeksi
IV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
IV. Ulusal Eğitim Yönetimi Kongresi
Bildiri İndeksi
XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
XVIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
IV.Sosyal Bilimler Eğitimi Kongresi
Bildiri İndeksi
Dünya Eğitim Bilimleri Kongresi (WCES 2010 World Conference on Educational Sciences)
Bildiri İndeksi
1.Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
19. Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
World Conference on Psychology Counselling & Guidance
Bildiri İndeksi
2.nd World Conference on Psychology, Counselling& Guidance
Bildiri İndeksi
20.Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
Uluslararası Türkçenin Eğitimi- Öğretimi Kurultayı
Bildiri İndeksi
2.nd World Conference on Learning Teaching & Educational Leadership
Bildiri İndeksi
I. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
XI. Ulusal Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Kongresi
Bildiri İndeksi
3rd International Conference on New Trends in Education and Their Implications
Bildiri İndeksi
X. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi
Bildiri İndeksi
21. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
2. Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
3. International Congress on Early Childhood Education
Bildiri İndeksi
22.Özel Eğitim Kongresi Özel Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme
Bildiri İndeksi

İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Öğretmen Kılavuz Kitaplarının Öğretim Yöntem, Teknik ve Yaklaşımlar Açısından Değerlendirilmesi
Fahriye HAYIRSEVER, Araş. Gör.
Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi

Ahmet YILDIZ, Araş. Gör.
Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi
Bildiri Özeti:

Problem Durumu
Öğretme kavramının öğrenme ile birlikte kullanılması bu iki kavramın arasında neden-sonuç ilişkisi kurulmasına yol açmıştır. Bir başka deyişle, öğretme sürecinin varlığından söz edebilmek için öğrenme ile sonuçlanması beklenmektedir. Oysa öğretme olmadan öğrenme gerçekleşebildiği gibi sonunda, öğrenmenin gerçekleşemediği öğretme süreçlerinden de söz edilebilmektedir. Öğretici, her durumda öğretimin gerçekleştiğini iddia edebilir ancak bu her zaman öğrenmenin de gerçekleştiğini göstermez. Öğrenme-öğretme sürecinin etkili olarak gerçekleştirilmesinin temelinde öğretim yöntem, teknik ve yaklaşımların etkili bir biçimde kullanılması yer almaktadır. “Öğrenci merkezli öğrenme”, “öğrenmeyi öğrenme” gibi kavramların alan yazında sıklıkla yer alması, öğrenciye çeşitli öğrenme ortamları ve fırsatları sunma gerekliliği ile ilgilidir. Bu gündem, yöntem konusunu daha da ön plana çıkarmaktadır. Öğretimde kullanılan tek bir sihirli yöntem yoktur. Her öğretim yönteminin hizmet ettiği hedefler ve öğretim sürecinin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için oynadıkları roller farklıdır. Öğretmenlerin yaygın olarak kullandığı yöntemler, anlatım ve soru-cevap yöntemi olmakta ve ders kitabı kullanılarak öğrencileri yönlendirmeden öteye gidilememektedir. 1968, 1998 ve 2004 İlköğretim Programları incelendiğinde, yapılandırmacı öğrenme yaklaşımının esas alındığı 2004 İlköğretim Programında, diğer yıllardaki öğretim programlarına göre öğrenme-öğretme sürecine daha fazla önem verildiği ve öğretim yöntem ve teknikler konusunun daha ayrıntılı yer aldığı görülmüştür. (MEB,2005,14). Bu bağlamda öğretmenlere yol göstermesi amacıyla “öğretmen kılavuz kitapları” hazırlanmıştır. Öğretmen kılavuz kitapları, öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin neler öğreneceğini, sürecin yürütülmesinde öğretmenin nelere dikkat etmesi gerektiğini ve hangi yöntemin, nasıl uygulanacağını gösteren bir kaynaktır. Kılavuz kitap, öğretmenlere ders öncesi hazırlıklarında, dersin yürütülmesinde ve ders sonu değerlendirmelerinde, sistematik olarak hareket etmesine olanak tanır (Küçükahmet, 2003,11).
Ancak öğretmen kılavuz kitabının yukarıda sözü edilen konularda öğretmenlere ne düzeyde yardımcı olduğu da değerlendirilmelidir. Yeni ilköğretim Programı çerçevesinde yapılan değerlendirme çalışmalarının; ders kitaplarının görsel tasarım öğeleri (Aykaç, 2003;Atmaca, 2006; Turan, 2008), öğrenme yaklaşımlarına uygunluğu (Duban, 2008) ve içeriğin geliştirilmesi gibi daha çok ders kitapları ile ilgili olduğu görülmektedir. Ancak alanyazın incelendiğinde özellikle öğretmen kılavuz kitaplarının içeriğine ve kullanımının değerlendirilmesine yönelik araştırmaların eksikliği görülmüştür.
Bu araştırmada, öğretmen kılavuz kitabında öğretmenlere önerilen yöntemlerin ve bu yöntemlere ilişkin verilen yönergelerin değerlendirilmesi ile kılavuz kitaplarının amaçlanan hizmeti ne derece yerine getirdiğini de ortaya koyması açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Çünkü kılavuz kitaplarının gerek temel ders kitapları ile tutarlı olması, gerekse öğretim programının uygulanabilirliğine hizmet etmesi bir gerekliliktir. Tüm bu noktalar aynı zamanda öğretim programının geliştirilme sürecinin de bir parçası niteliğindedir.

2. Amaç
Araştırmanın amacı, 2004 İlköğretim Programı 4. 5. 6. ve 7 sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretmen kılavuz kitaplarının, öğretim yöntem, teknik ve yaklaşımlar açısından değerlendirilmesidir. Bu genel amaç doğrultusunda,
? Öğretmen Kılavuz kitaplarında öğretmenlere önerilen öğretim yöntem ve teknikler nelerdir,
? Önerilen öğretim yöntem ve tekniklerin uygulanmasına ilişkin öğretmenlere hangi yönergeler verilmiştir, sorularına cevap aranmıştır.

3. Yöntem
Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeli, geçmişte ve halen var olan durumu var olduğu şekilde betimlemeyi amaçlayan bir araştırma tasarımıdır. Araştırmanın verileri doküman inceleme tekniği kullanılarak toplanmıştır. MEB tarafından yayınlanan İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi 4. 5. 6. ve 7. sınıflar için hazırlanan öğretmen kılavuz kitapları araştırmada temel alınmıştır.
Araştırma verilerinin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Analiz iki aşamada yapılmıştır. Birinci aşamada 4. 5. 6. ve 7. sınıf düzeyinde kılavuz kitaplarında her bir öğrenme alanı için önerilen ve konuya ilişkin açıklamalar kapsamında adı geçen öğretim yöntem ve tekniklerin neler olduğu belirlenmiş, sınıf-öğrenme alanı-yöntem matrisi oluşturulmuştur. Analizin ikinci aşamasında ise belirlenen yöntemler arasında her bir sınıf ve öğrenme alanı için kullanılması en sık önerilen yöntemler seçilerek, öğretmenlere bu yöntemleri nasıl uygulayacaklarına ilişkin hangi yönergelerin verildiği belirlenmiş ve bu yönergelerin yöntemlerin uygulanması için ne derece yeterli olduğu incelenmiştir.

4. Bulgular
Sosyal Bilgiler dersinin 4. 5. 6. ve 7. sınıflar için öğretmen kılavuz kitaplarında tüm sınıflar ve öğrenme alanları için ortak olarak öğretmenlere en fazla önerilen öğretim yöntem ve teknikleri, sırasıyla “soru cevap, anlatım, grup çalışması, beyin fırtınası, tartışma, yaratıcı drama” dır. İkinci sırada önerilen yöntemler ise “problem çözme, balık kılçığı, gezi-gözlem” yöntemleridir. Ortaya çıkan tabloya bakıldığında kitaplarda öğrenci merkezli öğrenmeye hizmet edecek pek çok öğretim yöntem ve tekniğin kullanılması önerildiği görülmektedir. Ancak bu yöntemlerin uygulanmasına ilişkin hangi yönergelerin verildiği konusu incelendiğinde ise konuya uygun öğretim yöntemlerinin seçilmediği, yöntemin uygulanması için verilen örnek konuların uygun olmadığı, yöntemlerin çoğunlukla sadece isimlerinin verildiği görülmüştür. Açıklaması yapılan yöntemlerde ise öğretmenin uygulamasına olanak sağlayacak derinlemesine açıklamalar verilmediği saptanmıştır. Öğretim yöntem ve tekniklerin kullanılması konusunda karşılaşılan en büyük sorun, bu yöntemlerin isimlerinin neler olduğunun bilinmemesinden ziyade, bu yöntemlerin nasıl uygulanacağının bilinmemesidir. Kılavuz kitapların giriş bölümünde ilköğretim programının öngördüğü yöntem, teknik ve yaklaşımlara ilişkin bilgi verilmiş olması, öğretmenlerin bu yöntem ve teknikleri sınıflarında uygulayabilmeleri için yeterli değildir.

5. Öneriler
2004 İlköğretim Programı Sosyal Bilgiler dersi öğretmen kılavuz kitaplarında yer alan öğretim
yöntem ve tekniklerin uygun ünite ve konuya yönelik olarak uygulanmasına ilişkin öğretmenlere daha derinlemesine bilgi verilmelidir. Bu araştırma diğer dersler için de yapılmalıdır. Öğretmen Kılavuz Kitapları, öğretim yöntem ve tekniklerin açıklanması ve uygulanabilirliğinin sağlanmasına yönelik yeniden gözden geçirilmelidir.


6. Kaynakça
Aköz, Y. ve Köşker, N. (2008). Sınıf Öğretmenlerinin Adaylarının Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Yer Alan Coğrafya Kavramlarına Yönelik Kazanım Durumlarının Belirlenmesi, VII. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu. Çanakkale: Nobel Bilim ve Araştırma Merkezi Yayınları Yayın no:27, s.605-609.
Atmaca, A.E. (2006). İlköğretim Ders Kitaplarında Görsel Tasarım ve Resimleme. Milli Eğitim Dergisi. 171, 318-328.
Aykaç, N. (2003). Basılı Öğretim Materyallerinde Görsel Tasarım. Çağdaş Eğitim Dergisi. 297. 30-41.
Duban, N. (2008). “İlköğretim 4. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı ve Öğrenci Çalışma Kitabının Yapılandırmacı Kuram Işığında Değerlendirilmesi”. VII. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu. Çanakkale: Nobel Bilim ve Araştırma Merkezi Yayınları Yayın no:27, s.66-72,
Küçükahmet, L. (2003). Eğitim Programında Ders Kitabının Yeri, L. Küçükahmet (Editör). Konu Alanı Ders Kitabı İnceleme Kılavuzu. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, s.2-16. Ankara
MEB, (2005). İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı. Ankara: MEB Yayınevi.
–(1998). İlköğretim Programı. Ankara: MEB Yayınevi.
–(1995). İlköğretim Programı. Ankara: MEB Yayınevi.
Ocak, G. ve Beydoğan, H.Ö. (2005). İlköğretim Okulları 3. Sınıf Hayat Bilgisi Dersi İçerik Standartlarının Öğretmen Görüşlerine Göre Bazı Değişkenler Açısından Yeterlik Düzeyi (Standart Belirleme-Erzurum Örneği). Milli Eğitim Dergisi. 165.
Turan, A. (2008). Ders Kitaplarında Resimlemeler: 4. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Örneği. VII. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu. Çanakkale: Nobel Bilim ve Araştırma Merkezi Yayınları Yayın no:27, s.1012-1016.

Anahtar Sözcükler: ,


Sempozyum: XVIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Abstract :
Keywords : ,
Dokümanlar / Documents

Bedava Kargo
100 ve üzeri alışverişler kargo bedava

İndirimli Kargo
75-100 arası kargo yarı fiyatına

Pegem Akademi Dershaneleri
KPSS, ALES, KPDS, ÜDS, DGS Hazırlık Kurslarında lider marka Pegem Akademi Dershaneleri web sitesi için tıklayınız.

Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2013 © Pegem Akademi Yayıncılık.