Sempozyum: XI. Ulusal Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Kongresi
Kongreler
1. Ulusal İlköğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
XVI. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
III. Eğitim Yönetimi Kongresi
Bildiri İndeksi
XVII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
VII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
World Conference on Educational Sciences
Bildiri İndeksi
Further Education in the Balkan Countries
Bildiri İndeksi
IV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
IV. Ulusal Eğitim Yönetimi Kongresi
Bildiri İndeksi
XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
XVIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
IV.Sosyal Bilimler Eğitimi Kongresi
Bildiri İndeksi
Dünya Eğitim Bilimleri Kongresi (WCES 2010 World Conference on Educational Sciences)
Bildiri İndeksi
1.Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
19. Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
World Conference on Psychology Counselling & Guidance
Bildiri İndeksi
2.nd World Conference on Psychology, Counselling& Guidance
Bildiri İndeksi
20.Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı
Bildiri İndeksi
Uluslararası Türkçenin Eğitimi- Öğretimi Kurultayı
Bildiri İndeksi
2.nd World Conference on Learning Teaching & Educational Leadership
Bildiri İndeksi
I. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
XI. Ulusal Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Kongresi
Bildiri İndeksi
3rd International Conference on New Trends in Education and Their Implications
Bildiri İndeksi
X. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi
Bildiri İndeksi
21. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi
Bildiri İndeksi
2. Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi
Bildiri İndeksi
3. International Congress on Early Childhood Education
Bildiri İndeksi
22.Özel Eğitim Kongresi Özel Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme
Bildiri İndeksi

Ana- Babaların Disiplin Yaklaşımlarını Değerlendiren Bir Ölçek Uyarlama Çalışması ve Disiplin Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi
Emine KAPCI

Sevda TAZEOĞLU

Feza ARKUN
Bildiri Özeti:
Problem Durumu

Disiplin, çocukta istendik davranışını artırma ve geliştirme, aynı zamanda istenmedik davranışını azaltma sürecini tanımlayan bir terimdir. Ana-babalar, pekiştirme, ödül verme, ceza, sınır koyma ve empati gibi bir dizi disiplin yöntemini kullanmaktadırlar. Bu yöntemlerden bazıları çocuğun gelişimini desteklerken, bazıları gelişimi olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Örneğin, olumsuz disiplin yöntemleri duygusal ve davranışsal problemlerin gelişimine, düşük benlik saygısına ve okul başarısızlığına katkıda bulunabilmektedir. Ana-babaların kullandığı olumlu ve olumsuz disiplin yöntemlerinin belirlenebilmesi ve olumlu yöntemlerin kullanımının artırılması çocuğun psikolojik iyiliği açısından oldukça önemlidir. Türkiye’de ulaşılabilen alanyazında ana-babaların kullandıkları disiplin yöntemlerini değerlendiren bir araca rastlanmamıştır.

Araştırmanın Amacı

Araştırmanın birinci amacı, Arnold, O’Leary, Wolff ve Acker’ın (1993) geliştirdikleri ve çocuğu 2-13 aralığında çocuğu bulunan anababaların problem durumlarda uyguladıkları disiplin yöntemlerini değerlendirmeyi amaçlayan Ana-Baba Disiplin Ölçeği’nin (The Parenting Scale) Türkiye’deki annelerle kullanımının uygunluğunu değerlendirmektir. Bu amaca yönelik olarak bir dizi geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmıştır (Araştırma 1). Araştırmanın bir diğer amacı ise, annelerin kullandıkları disiplin yöntemlerinin annenin ve babanın eğitim düzeyi, medeni durumu, annenin çalışıp çalışmaması, ailenin geliri, çocuğun yaşı ve cinsiyeti ile ilişkisini değerlendirmektir (Araştırma 2).

Yöntem

Araştırma 1’e yaş aralığı 2-14 olan ve Ankara’da yaşayan toplam 224 çocuk araştırmaya katılmıştır (n=102 kız, %45.5 ve n erkek=122 erkek %54.5). Araştırma 2’e ise: Ankara ve Samsun’da yaşayan toplam 466 çocuk araştırmaya katılmıştır. Çocukların 254’ü kız (%54.5) ve 212’si erkektir (%45.5). Araştırmada kullanılan ölçekler, Ana-Baba Disiplin Ölçeği: Sorun durumlarda ana-babaların kullandıkları disiplin yöntemlerini değerlendiren ölçek 30 maddeden oluşmaktadır. Maddeler 7’li derecelendirmeye dayalı olarak puanlanmaktadır. Toplam 12 madde ters kodlanmaktadır (2, 3, 6, 9, 10, 13, 14, 17, 19, 20, 26, 30). Puan artışı olumsuz disiplin yöntemine işaret etmektedir. Ölçek, çocuğun annesi, babası veya bakım veren kişi tarafından doldurulabilmektedir.

Ana-Baba Tutum Ölçeği: Robinson v.d. (2001) tarafından geliştirilen ölçek Kapçı ve Erdinç-Demirci (2009) tarafından Türk çocuklarına uyarlanmıştır. Çocukları 3-13 yaş aralığında bulunan 507 anneden elde edilen verilerle ölçeğin psikometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, özgün ölçeğe benzer biçimde üç faktörlü bir yapıyı desteklemiştir. Bu yapıya göre, yetkin, yetkeci ve izin verici ana-baba tutumları belirlenmiştir. Ölçeğin güvenirlik analizi sonuçları çok yüksek bulunmamakla birlikte kabul edilebilir sınırlar içindedir. Cronbach Alfa katsayısı yetkin ana-baba tutumu için .74, yetkeci ana-baba tutumu için .88 ve izin verici ana-baba tutumu için .64 olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin iki hafta ara ile değerlendirilen test-tekrar test güvenirlik (n=43)=.64’tür (p<.001).

Bulgular

Ana-Baba Disiplin Ölçeği’nin Geçerlik ve Güvenirlik Analizleri: ABDÖ’nin faktör yapısı 1993 ve 2008 yıllarında gerçekleştirilen çalışmalarda farklılık gösterdiğinden, Türk annelerden elde edilebilecek faktör yapısını belirlemek amacıyla, promaks döndürmeli temel eksenler analizine dayalı faktör analizi (AFA) yapılmıştır (n=345; KMO=.89). Analizler, toplam varyansın %56’sını açıklayan üç faktörlü bir yapı sergilemiştir. Faktör yük değerleri (>.32) dikkate alındığında ve bulaşık maddeler ayıklandığında, her bir faktörde beş maddenin yer aldığı bir yapı elde edilmiştir. Bunlar, Düşmanlık, Umursamazlık ve Olumsuzluk olarak adlandırılmıştır. Cronbach Alfa değerleri sırasıyla .85, .86 ve .81’dir. Ana-Baba Disiplin Ölçeği’nin ölçüt geçerliğini değerlendirmek amacıyla, bir grup anne (n= 62) Ana-baba Tutum Ölçeği’ni doldurmuştur.

Yetkin, yetkeci ve izin verici ana-baba tutumu ile düşmanlık, umursamazlık ve olumsuz disiplin alt-faktörleri beklendik yönde anlamlı korelasyonlar sergilemiştir. Anlamlı bulunmayan tek ilişki, yetkin ana-babalık tutumu ile olumsuz disiplin yöntemidir (r=.-03; p>.05). Ölçeğin üç hafta ara ile değerlendirilen test-tekrar test kararlığı da (n=60) üç faktör için oldukça yüksek bulunmuştur, (r=.87, r=.94, r=.89). Ana-Baba Disiplin Yöntemlerinin Değerlendirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının ardından çocuğu 2-14 yaş aralığında bulunan bir grup anneden (n=345) ABDÖ’yü doldurmaları istenmiştir. Korelasyonlar, eğitim düzeyi ile düşmanlık ve umursamazlık disiplin yöntemleri ile negatif, olumsuz disiplin yöntemi ile ise pozitif bir ilişki göstermiştir.

Gelir düzeyi ile yapılan korelasyon analizleri de benzer bir sonuç vermiştir. Anne yaşı ile ilgili korelasyon analizleri ise, yalnızca olumsuzluk disiplin yöntemi için anlamlı bulunmuştur (r=-.21; p<.01); anne yaşı arttıkça, olumsuz disiplin yöntemini kullanma davranışı azalmaktadır. Bağımsız gruplar için yapılan t-testi, evli annelerin boşanmış annelere göre her üç disiplin yönteminden de daha yüksek puan almıştır. Annelerin kullandıkları disiplin yöntemlerinin çocuğun cinsiyetine göre farklılaşmadığı görülmüştür.

Sonuç ve Öneriler

Yapılan analizler, ABDÖ’nin 2-14 yaş aralığında çocuğu bulunan annelerle kullanılabileceğini göstermektedir. AFA ve ölçüt geçerliği bulguları ile güvenirlik analizleri, ölçeğin kabul edilebilir psikometrik özelliklere sahip olduğuna işaret etmektedir. ABDÖ’yi kullanarak yapılan analizler, kullanılan disiplin yöntemlerinin annenin eğitimi, ailenin gelir düzeyi, annenin yaşı ve medeni durumuna göre farklılaştığını göstermiştir. Bulgular, anne ve babaların uygun disiplin yöntemleri konusunda ana-baba eğitiminin gerekliliğine işaret etmektedir.
Anahtar Sözcükler: ,


Sempozyum: XI. Ulusal Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Kongresi
Ana- Babaların Disiplin Yaklaşımlarını Değerlendiren Bir Ölçek Uyarlama Çalışması ve Disiplin Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi
Emine KAPCI

Sevda TAZEOĞLU

Feza ARKUN
Abstract :
Keywords : ,
Dokümanlar / Documents

Bedava Kargo
100 ve üzeri alışverişler kargo bedava

İndirimli Kargo
75-100 arası kargo yarı fiyatına

Pegem Akademi Dershaneleri
KPSS, ALES, KPDS, ÜDS, DGS Hazırlık Kurslarında lider marka Pegem Akademi Dershaneleri web sitesi için tıklayınız.

Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2013 © Pegem Akademi Yayıncılık.