Sempozyum: Değerler Eğitimi Sempozyumu
5. Sınıf Sosyal Bilgiler Programında Sorumluluk, Estetik ve Doğal Çevreye Duyarlılık Değerlerinin Kazandırılmasına İlişkin Öğrenci ve Öğretmen Görüşleri
Fatma Çelik

Meral Güven
Bildiri Özeti:
İnsan yaşamını yönlendiren kavramlardan birisi olan değerler, insanların amaçlarına ulaşmasında yol gösterici bir nitelik taşımaktadırlar. Birçok kişiye göre değerlerin kazandırılmasında en önemli rol ailelere düşmektedir. Ancak değişen toplum yapısı ile aile yapısında da değişiklikler görülmüştür. Bazı araştırmacılar tarafından değer kazanımında ailenin eskisi kadar etken olmadığını, ailelerinden çok az ahlak eğitimi alan ve değer merkezli etkilerden uzak çocuklar için okulun değer kazandırma misyonunun hayati önemi olduğu vurgulanmıştır (Ekşi, 2004).

Bu nedenle, değerlerin bireylere kazandırılması sürecinde önemli bir yapıtaşının da okul olduğu söylenebilir. Bu açıdan aile ve okulun bu önemli sorumluluğu paylaşması son derece önemlidir. İlköğretimden başlayarak değerlerin kazandırılması ve içselleştirilmesi yönünde etkinliklerin olması birey açısından son derece önemlidir. Ancak, Türk Eğitim Sisteminde bilişsel özelliklerin kazandırılması daha ön planda iken, duyuşsal özelliklerin arka planda olduğu görülmektedir. Her ne kadar, programda kazandırılması hedeflenen değerler kapsam olarak yeterince iyi olsa da, ancak önemli olan değerlerin programda yer alması değil, onların okullarda ne derece geliştirildiğidir.

Değerlerin kazandırılması sürecinde en önemli derslerden olan sosyal bilgiler dersinde de benzer bir durum görülmektedir. Doğanay (2008, s. 92) a göre, değerler programın genel yapısı içinde belirtilmişse de, sosyal bilgiler dersinde etkinliklerde hangi değerin nasıl kazandırılacağı açık ve net değildir. Aslında değer, tüm etkinliklerin bir parçası olmalıdır. Bir başka deyişle, değerler ayrı bir etkinlikten ziyade, her etkinlikte ilgili değerler vurgulanmalıdır. Eğitim sisteminin genel amaçları arasında yer bulan, özellikle sosyal bilgiler öğretimiyle kazandırılmaya çalışılan değerlerin, eğitim süreci içerisinde incelenmesine gereksinim vardır.

Bir program için en önemli desteklerden birisi, onu geliştirmek için sistematik bir program geliştirme sürecinin işletilmesidir. Çünkü hiçbir program mükemmel değildir ve geliştirilmeye muhtaçtır. Ayrıca gerçek program, yazılı olan metinden çok uygulamadaki işleyen programdır (Doğanay, 2008, s. 94). Bu nedenle değerlerin etkili bir biçimde öğrencilere kazandırılabilmesi için süreçte neler olduğunun ortaya konulmasına gereksinim vardır. Değerler ile ilgili kimi araştırmalar yapılmasına karşılık, değerlerin kazandırılmasına yönelik uygulamaları gözden geçiren araştırmaların sayısının az olduğu görülmektedir.

Bu açıdan, öğretmenlerin değerleri kazandırmaya yönelik neler yaptıklarının belirlenmesine gereksinim duyulmaktadır. Yine, alan yazında yapılan araştırmalarda değer eğitiminde önemli etkenlerden olan öğrencilerin bu konuda görüşlerinin çoğu araştırmada gözardı edilmesi de bu çalışmanın önemli çıkış noktalarından birisidir. Bu araştırmada, ilköğretim 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin öğrencilere kazandırılması sürecinin öğrenci ve öğretmen görüşlerine göre incelenmesi amaçlanmıştır.

Araştırmada tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma evreni 2009- 2010 öğretim yılında İstanbul ili Çekmeköy ilçesinde 28 ilköğretim okulunda öğrenim gören toplam 2942 beşinci sınıf öğrencisi ile bu okullarda görev yapan toplam 79 öğretmenden oluşmuştur. Araştırmanın örneklemi ise Çekmeköy ilçesinde 28 ilköğretim okulunda öğrenim gören 199 beşinci sınıf öğrencisi ile bu okullarda görev yapan 61 öğretmenden oluşmuştur.

Araştırmanın belirlenen amacına ulaşması için gerekli olan veriler öğrencilere yönelik hazırlanan 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Programında Sorumluluk, Estetik ve Doğal Çevreye Duyarlılık Değerlerinin Kazandırılmasına İlişkin Öğrenci Görüşleri Anketi ve öğretmenlere yönelik hazırlanan 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Programında Sorumluluk, Estetik ve Doğal Çevreye Duyarlılık Değerlerinin Kazandırılmasına İlişkin Öğretmen Görüşleri Anketi ile toplanılmıştır.

Verilerin çözümlenmesinde istatistiksel teknik olarak sayı ve yüzde lerden yararlanılmıştır. Araştırma sonunda öğrencilerin büyük bir çoğunluğunun öğretmenlerinin sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerine yönelik uygun davranışlarda bulundukları ve kendilerinin de bu değerlere sahip olduklarına inandıkları belirlenmiştir. Öğrenciler kendilerine sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerleri ile ilgili yeterli açıklamaların yapılmasına karşılık bunları uygulamaya geçirecek etkinliklerin yeterince yapılmadığını belirtmişlerdir.

Bunların yanı sıra, değerleri kazanmalarında en önemli etkenin aile olduğunu bunu sırasıyla, öğretmenlerin, sosyal bilgiler dersinin, arkadaşlarının ve çevresinin takip ettiğini açıklamışlardır. Öğrenciler öğretmenlerinin sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık ile ilgili davranışlarını yoğun olarak gözlem ve görüşme yaklaşımlarını kullanarak değerlendirildiklerini belirtmişlerdir. Öğretmenler sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin ilköğretim beşinci sınıf sosyal bilgiler programı içerisinde yer almasının ve bu konuda seçilen ünite ile o ünitede verilecek değerin uygun olduğunu belirtmişlerdir.

Öte yandan, değerlerin kazandırılması sürecinde 5. sınıf sosyal bilgiler programının öğretmen kılavuz kitabı, ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabını yetersiz buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu değer öğretimi sürecinde değeri açıklama yaklaşımını kullanırken, değer öğretimi yaklaşımlarını en çok sorumluluk değerinin öğretiminde kullandıkları belirlenmiştir. Değer öğretiminde çeşitli materyaller, performans ödevleri, proje çalışması ve soru-cevap yöntemini kullandıkları görülmüştür. Öğretmenler, öğrencilere sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin kazandırılması ile ilgili olarak kendilerine yönelik olumlu düşüncelere sahiptirler.

Ancak, öğretmenlerin, ailelerin çocuklarının okulda temel değerleri kazanıp kazanmamalarına yönelik ilgilerini yetersiz buldukları belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, öğretmenler sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerini kazandırmaya yardımcı olacak sınıf ortamı ve buna uygun öğretmen davranışları sergilediklerini belirtmişlerdir. Öğrencilerin sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerine yönelik uygun davranışları çoğunlukla yanlarında bir büyük olduğunda yerine getirirken, yalnız iken bu davranışları yeterince yerine getirmediklerine inandıkları belirlenmiştir.

Değerlerinin kazandırılması sürecinde öğretmenlerin büyük çoğunluğu gözlem ve görüşme yöntemini kullanma eğilimindedirler. Sonuç olarak; ilköğretim 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde, sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin öğrencilere kazandırılmasına ilişkin gerek öğrenciler gerekse öğretmenler olumlu görüşlere sahip olmakla birlikte, bu değerlerin kazandırılması ile ilgili uygulamada yaşanan sorunların ve eksikliklerin olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Değerler eğitimi, sorumluluk, estetik, doğal çevreye duyarlık, ilköğretim, sosyal bilgiler dersi. * Bu çalışma, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretim Bölümü Yüksek Lisans öğrencisi Fatma Çelikin Doç. Dr. Meral Güven danışmanlığında gerçekleştirdiği yüksek lisans tez çalışmasına dayalı olarak düzenlenmiştir.
Anahtar Sözcükler:


Sempozyum: Değerler Eğitimi Sempozyumu
5. Sınıf Sosyal Bilgiler Programında Sorumluluk, Estetik ve Doğal Çevreye Duyarlılık Değerlerinin Kazandırılmasına İlişkin Öğrenci ve Öğretmen Görüşleri
Fatma Çelik

Meral Güven
Abstract : İnsan yaşamını yönlendiren kavramlardan birisi olan değerler, insanların amaçlarına ulaşmasında yol gösterici bir nitelik taşımaktadırlar. Birçok kişiye göre değerlerin kazandırılmasında en önemli rol ailelere düşmektedir. Ancak değişen toplum yapısı ile aile yapısında da değişiklikler görülmüştür. Bazı araştırmacılar tarafından değer kazanımında ailenin eskisi kadar etken olmadığını, ailelerinden çok az ahlak eğitimi alan ve değer merkezli etkilerden uzak çocuklar için okulun değer kazandırma misyonunun hayati önemi olduğu vurgulanmıştır (Ekşi, 2004).

Bu nedenle, değerlerin bireylere kazandırılması sürecinde önemli bir yapıtaşının da okul olduğu söylenebilir. Bu açıdan aile ve okulun bu önemli sorumluluğu paylaşması son derece önemlidir. İlköğretimden başlayarak değerlerin kazandırılması ve içselleştirilmesi yönünde etkinliklerin olması birey açısından son derece önemlidir. Ancak, Türk Eğitim Sisteminde bilişsel özelliklerin kazandırılması daha ön planda iken, duyuşsal özelliklerin arka planda olduğu görülmektedir. Her ne kadar, programda kazandırılması hedeflenen değerler kapsam olarak yeterince iyi olsa da, ancak önemli olan değerlerin programda yer alması değil, onların okullarda ne derece geliştirildiğidir.

Değerlerin kazandırılması sürecinde en önemli derslerden olan sosyal bilgiler dersinde de benzer bir durum görülmektedir. Doğanay (2008, s. 92) a göre, değerler programın genel yapısı içinde belirtilmişse de, sosyal bilgiler dersinde etkinliklerde hangi değerin nasıl kazandırılacağı açık ve net değildir. Aslında değer, tüm etkinliklerin bir parçası olmalıdır. Bir başka deyişle, değerler ayrı bir etkinlikten ziyade, her etkinlikte ilgili değerler vurgulanmalıdır. Eğitim sisteminin genel amaçları arasında yer bulan, özellikle sosyal bilgiler öğretimiyle kazandırılmaya çalışılan değerlerin, eğitim süreci içerisinde incelenmesine gereksinim vardır.

Bir program için en önemli desteklerden birisi, onu geliştirmek için sistematik bir program geliştirme sürecinin işletilmesidir. Çünkü hiçbir program mükemmel değildir ve geliştirilmeye muhtaçtır. Ayrıca gerçek program, yazılı olan metinden çok uygulamadaki işleyen programdır (Doğanay, 2008, s. 94). Bu nedenle değerlerin etkili bir biçimde öğrencilere kazandırılabilmesi için süreçte neler olduğunun ortaya konulmasına gereksinim vardır. Değerler ile ilgili kimi araştırmalar yapılmasına karşılık, değerlerin kazandırılmasına yönelik uygulamaları gözden geçiren araştırmaların sayısının az olduğu görülmektedir.

Bu açıdan, öğretmenlerin değerleri kazandırmaya yönelik neler yaptıklarının belirlenmesine gereksinim duyulmaktadır. Yine, alan yazında yapılan araştırmalarda değer eğitiminde önemli etkenlerden olan öğrencilerin bu konuda görüşlerinin çoğu araştırmada gözardı edilmesi de bu çalışmanın önemli çıkış noktalarından birisidir. Bu araştırmada, ilköğretim 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin öğrencilere kazandırılması sürecinin öğrenci ve öğretmen görüşlerine göre incelenmesi amaçlanmıştır.

Araştırmada tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma evreni 2009- 2010 öğretim yılında İstanbul ili Çekmeköy ilçesinde 28 ilköğretim okulunda öğrenim gören toplam 2942 beşinci sınıf öğrencisi ile bu okullarda görev yapan toplam 79 öğretmenden oluşmuştur. Araştırmanın örneklemi ise Çekmeköy ilçesinde 28 ilköğretim okulunda öğrenim gören 199 beşinci sınıf öğrencisi ile bu okullarda görev yapan 61 öğretmenden oluşmuştur.

Araştırmanın belirlenen amacına ulaşması için gerekli olan veriler öğrencilere yönelik hazırlanan 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Programında Sorumluluk, Estetik ve Doğal Çevreye Duyarlılık Değerlerinin Kazandırılmasına İlişkin Öğrenci Görüşleri Anketi ve öğretmenlere yönelik hazırlanan 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Programında Sorumluluk, Estetik ve Doğal Çevreye Duyarlılık Değerlerinin Kazandırılmasına İlişkin Öğretmen Görüşleri Anketi ile toplanılmıştır.

Verilerin çözümlenmesinde istatistiksel teknik olarak sayı ve yüzde lerden yararlanılmıştır. Araştırma sonunda öğrencilerin büyük bir çoğunluğunun öğretmenlerinin sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerine yönelik uygun davranışlarda bulundukları ve kendilerinin de bu değerlere sahip olduklarına inandıkları belirlenmiştir. Öğrenciler kendilerine sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerleri ile ilgili yeterli açıklamaların yapılmasına karşılık bunları uygulamaya geçirecek etkinliklerin yeterince yapılmadığını belirtmişlerdir.

Bunların yanı sıra, değerleri kazanmalarında en önemli etkenin aile olduğunu bunu sırasıyla, öğretmenlerin, sosyal bilgiler dersinin, arkadaşlarının ve çevresinin takip ettiğini açıklamışlardır. Öğrenciler öğretmenlerinin sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık ile ilgili davranışlarını yoğun olarak gözlem ve görüşme yaklaşımlarını kullanarak değerlendirildiklerini belirtmişlerdir. Öğretmenler sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin ilköğretim beşinci sınıf sosyal bilgiler programı içerisinde yer almasının ve bu konuda seçilen ünite ile o ünitede verilecek değerin uygun olduğunu belirtmişlerdir.

Öte yandan, değerlerin kazandırılması sürecinde 5. sınıf sosyal bilgiler programının öğretmen kılavuz kitabı, ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabını yetersiz buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu değer öğretimi sürecinde değeri açıklama yaklaşımını kullanırken, değer öğretimi yaklaşımlarını en çok sorumluluk değerinin öğretiminde kullandıkları belirlenmiştir. Değer öğretiminde çeşitli materyaller, performans ödevleri, proje çalışması ve soru-cevap yöntemini kullandıkları görülmüştür. Öğretmenler, öğrencilere sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin kazandırılması ile ilgili olarak kendilerine yönelik olumlu düşüncelere sahiptirler.

Ancak, öğretmenlerin, ailelerin çocuklarının okulda temel değerleri kazanıp kazanmamalarına yönelik ilgilerini yetersiz buldukları belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, öğretmenler sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerini kazandırmaya yardımcı olacak sınıf ortamı ve buna uygun öğretmen davranışları sergilediklerini belirtmişlerdir. Öğrencilerin sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerine yönelik uygun davranışları çoğunlukla yanlarında bir büyük olduğunda yerine getirirken, yalnız iken bu davranışları yeterince yerine getirmediklerine inandıkları belirlenmiştir.

Değerlerinin kazandırılması sürecinde öğretmenlerin büyük çoğunluğu gözlem ve görüşme yöntemini kullanma eğilimindedirler. Sonuç olarak; ilköğretim 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde, sorumluluk, estetik ve doğal çevreye duyarlılık değerlerinin öğrencilere kazandırılmasına ilişkin gerek öğrenciler gerekse öğretmenler olumlu görüşlere sahip olmakla birlikte, bu değerlerin kazandırılması ile ilgili uygulamada yaşanan sorunların ve eksikliklerin olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Değerler eğitimi, sorumluluk, estetik, doğal çevreye duyarlık, ilköğretim, sosyal bilgiler dersi. * Bu çalışma, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretim Bölümü Yüksek Lisans öğrencisi Fatma Çelikin Doç. Dr. Meral Güven danışmanlığında gerçekleştirdiği yüksek lisans tez çalışmasına dayalı olarak düzenlenmiştir.
Keywords :
Dokümanlar / Documents

Bedava Kargo
100 ve üzeri alışverişler kargo bedava

İndirimli Kargo
75-100 arası kargo yarı fiyatına

Pegem Akademi Dershaneleri
KPSS, ALES, KPDS, ÜDS, DGS Hazırlık Kurslarında lider marka Pegem Akademi Dershaneleri web sitesi için tıklayınız.

Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2013 © Pegem Akademi Yayıncılık.