Sempozyum: Değerler Eğitimi Sempozyumu
Öğrencilere Kazandırılması Gereken Değerlere İlişkin Öğretmen ve Veli Görüşlerinin Analizi: Çok Boyutlu Bir Araştırma
M. Bahaddin Acat

Mecit Aslan
Bildiri Özeti:
Değer kavramı yüzyıllar boyunca üzerinde konuşulan konular arasında yer almış, fakat üzerinde uzlaşılmış bir tarifi yapılamamıştır (Akbaba-Altun, 2003). Çünkü reel bir şeyi dile getirmeyen bir söz, başka bir deyişle genel ve soyut bir kavramın adı, kullananların kafasında açıklık kazanmamış olduğundan, sık sık farklı anlamları dile getirmek için kullanılmakta, dolayısıyla aynı sözle farkına varılmadan farklı şeyler kastedilmektedir (Kuçuradi, 2010). Değer bir şeyin; kendisiyle aynı cinsten olan şeyler içindeki yeri, genelde inanılan, arzu edilen ve davranışlar için bir ölçek olarak kullanılan olgular veya özel bir davranış tarzını veya karşıt bir duruma karşılık kişisel veya sosyal tercihlerin durumunu gösteren inanç olarak da tanımlanabilir (Oktay, 2007; Aydın 2003; Akbaba-Altun, 2003).

Güngör (2000) değeri, bir şeyin arzu edilebilir ve edilemez olduğu hakkında inanç olarak tanımlamıştır. Şişmana (2002) göre değerler, neyin doğru ve neyin yanlış, neyin iyi ve neyin kötu olduğunu belirlemeye yarayan ölçütlerdir. Doğan (1999) ise değerleri; bireyin yaşam biçimi ve günlük alışkanlıklarında etkili olan toplumsal davranış kalıpları olarak tanımlar. Değer kısaca; neyin, hangi ve nasıl davranışların iyi, güzel, doğru ve kutsal; neyin, hangi ve nasıl davranışların da böyle olmadığına dair inanç ve kabullerimizdir (Hökelekli, 2006). Değerler eğitimi, değerler ve/veya değerleri geliştirme veya gerçekleştirme süreci konusunda öğretim için açık bir girişimdir.

Değerler eğitiminde asıl soru, öğrencilere doğru ve yanlışı ayıran sosyal değerler mi aktarılacak yoksa öğrencilerin kendi değerlerini kendilerinin mi şekillendirmesine izin verilecek? (Superka ve diğerleri, 1976; Lickona, 1993; Dale, 1994). Hangi değerler sorusunun evrensel bir yanıtı yoktur. Doğru nitelikler topluma göre değişken olabilecektir. Bunun için birçok eğitimci, eğitim hedefleri içerisinde yer alacak erdemlerin belirlenmesi ve tanımlanması çalışmasına yerel toplulukların da dâhil edilmesini önermektedir. Okul ortamında geliştirilmesi gereken kişilik niteliklerinin neler olduğunun belirlenmesinde öğrenciler, öğretmenler, aileler, okul aile birliği gibi ilgili tüm kişilerin görüşlerinin alınması ve birliktelik olması gerektiği belirtilmiştir (Brynildssen 2002; Vess ve Halbur 2003).

Amaç Bu araştırmanın amacı ilköğretim okullarında eğitim gören öğrencilere hangi değerlerin kazandırılması gerektiğiyle ilgili öğretmen ve veli görüşlerini ortaya koymak, araştırma kapsamında yapılan değer sınıflandırmasına bağlı olarak öğretmen ve veli görüşleri arasında, öğretmen ve velilerin demografik özelliklere bağlı herhangi bir farklılaşmanın olup olmadığını belirlemek suretiyle değerler eğitiminde bir bakış açısı ortaya koymaktır. Yöntem Araştırmanın Modeli İlköğretimde karakter eğitimi ve öğrencilere öncelikle kazandırılması gereken değerleri belirlemeye dönük olan bu araştırmada genel tarama modeli uygulanmıştır.

Tarama modeli, geçmişte ya da halen var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan bir araştırma yaklaşımıdır (Karasar, 2004). Evren ve Örneklem Bu araştırmanın evreni, 2010-2011 öğretim yılında Eskişehir ilindeki resmi ilköğretim okullarında görev yapan 4031 öğretmen ve bu okullarda eğitim gören öğrencilerin velileridir. Araştırmanın örneklemini Eskişehir il merkezinde sosyoekonomik düzeyi yüksek mahalleler (SEDYM), il merkezinde sosyoekonomik düzeyi düşük mahalleler (SEDDM), ilçe ve köy okullarından tabakalama yoluyla seçilen 504 öğretmen ve 1257 veli oluşturmaktadır. Veri Toplama Araçları Araştırmada Acat ve Aslan tarafından araştırma kapsamında oluşturulan Yaşayan Değerler Tablosu kullanılmıştır.

Tablo toplam 59 değerden oluşmaktadır. Bu tablonun oluşturulmasında karakter eğitimi ile ilgili literatür, çeşitli şekillerde yapılan değer sınıflandırmaları ve yurtdışında faaliyet gösteren çok sayıdaki karakter eğitimi kuruluşunun vurgulamış oldukları değerlerden faydalanılmıştır. Bütün bunların dışında Türkiye için uygun olduğuna inanılan bazı değerler de tabloya eklenmiştir. Tabloda yer alan değerler küme analizine tabi tutulmuş ve bu analiz sonucunda iki değer doğru kümede yer almadığından değerlendirme dışında tutulmuştur. Geriye kalan 57 değer beş kümede (dini-ahlaki kişilik, ulusal-milli kişilik, bağımsız-öz kişilik, uyumlu-anlayışlı kişilik, aktif-yenilikçi kişilik) toplanmıştır.

Verilerin Analizi Verilerin analizinde SPSS paket programı kullanılmıştır. Veli ve öğretmen görüşleri arasında farklılık olup olmadığına t-testi, demografik özelliklere bağlı farklılıklara bakarken t- testi ve ANOVA testlerine uygulanmıştır. Bulgular Ortalama ve standart sapma puanları dikkate alındığında beş farklı kişilik değerlerine verilen puanlar farklı olsa da, bu kişilik değerlerine verilen önem sırası hem öğretmen hem de velilerde dini-ahlaki, ulusal-milli, aktif-yenilikçi, bağımsız-öz ve uyumlu anlayışlı şeklinde olmuştur. Öğretmen ve velilerin dini-ahlaki kişilik değerlerine verdikleri puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olup olmadığını anlamak için yapılan t-testi sonucunda veliler lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur (p<.05).

Ulusal-milli kişilik değerlerine verilen puanlar öğretmenler lehine anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar veliler lehine anlamlı bir farklılık gösterirken, bağımsız-öz kişilik ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar öğretmenler lehine anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Öğretmenlerin cinsiyetine bağlı olarak bakıldığında dini-ahlaki kişilik ve bağımsız-öz kişilik değerlerine verilen puanlar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05). Yani bu değerlere verilen puanlar cinsiyetten bağımsızdır. Ulusal-milli kişilik, uyumlu-anlayışlı kişilik ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir (p<.05).

Bu farklılık uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerinde erkekler lehineyken, ulusal-milli ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerinde bayanlar lehine olmuştur. Branşa bağlı olarak bakıldığında dini-ahlaki, ulusal-milli ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Bağımsız-öz ve uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermemiştir(p>.05). Okulun bulunduğu yer değişkenine bağlı olarak bakıldığında değerlere verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05). Velilerin eğitim düzeyine bağlı olarak yapılan varyans analizi sonucuna göre, dini-ahlaki, ulusal-milli ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05).

Bunun yanında bağımsız-öz ve uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Okulun bulunduğu yer değişkenine bağlı olarak gerçekleştirilen varyans analizi sonucuna göre aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05). Fakat dini-ahlaki, ulusal-milli, bağımsız-öz ve uyumlu anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Ortalama aylık gelir değişkenine bağlı olarak bakıldığında bağımsız-öz kişilik değerlerine verilen cevapların anlamlı bir farklılık gösterdiği, fakat diğer değerlere verilen puanların istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği ortaya çıkmıştır.

Sonuçlar Öğretmen ve velilerin en çok önem verdikleri kişilik değerleri sırasıyla, dini-ahlaki, ulusal-milli, aktif-yenilikçi, bağımsız-öz ve uyumlu anlayışlı şeklindedir. Öğretmen ve veli görüşleri bütün kişilik değerlerinde anlamlı farklılık göstermiştir. Öğrencilere kazandırılması gereken değerlere ilişkin öğretmen görüşleri cinsiyet ve baranşa bağlı anlamlı bir farklılık gösterirken, okulun bulunduğu yere göre anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Öğrencilere kazandırılması gereken değerlere ilişkin veli görüşleri eğitim düzeyi, okulun bulunduğu yer ve ortalama aylık gelire göre anlamlı farklılık göstermiştir.
Anahtar Sözcükler:


Sempozyum: Değerler Eğitimi Sempozyumu
Öğrencilere Kazandırılması Gereken Değerlere İlişkin Öğretmen ve Veli Görüşlerinin Analizi: Çok Boyutlu Bir Araştırma
M. Bahaddin Acat

Mecit Aslan
Abstract : Değer kavramı yüzyıllar boyunca üzerinde konuşulan konular arasında yer almış, fakat üzerinde uzlaşılmış bir tarifi yapılamamıştır (Akbaba-Altun, 2003). Çünkü reel bir şeyi dile getirmeyen bir söz, başka bir deyişle genel ve soyut bir kavramın adı, kullananların kafasında açıklık kazanmamış olduğundan, sık sık farklı anlamları dile getirmek için kullanılmakta, dolayısıyla aynı sözle farkına varılmadan farklı şeyler kastedilmektedir (Kuçuradi, 2010). Değer bir şeyin; kendisiyle aynı cinsten olan şeyler içindeki yeri, genelde inanılan, arzu edilen ve davranışlar için bir ölçek olarak kullanılan olgular veya özel bir davranış tarzını veya karşıt bir duruma karşılık kişisel veya sosyal tercihlerin durumunu gösteren inanç olarak da tanımlanabilir (Oktay, 2007; Aydın 2003; Akbaba-Altun, 2003).

Güngör (2000) değeri, bir şeyin arzu edilebilir ve edilemez olduğu hakkında inanç olarak tanımlamıştır. Şişmana (2002) göre değerler, neyin doğru ve neyin yanlış, neyin iyi ve neyin kötu olduğunu belirlemeye yarayan ölçütlerdir. Doğan (1999) ise değerleri; bireyin yaşam biçimi ve günlük alışkanlıklarında etkili olan toplumsal davranış kalıpları olarak tanımlar. Değer kısaca; neyin, hangi ve nasıl davranışların iyi, güzel, doğru ve kutsal; neyin, hangi ve nasıl davranışların da böyle olmadığına dair inanç ve kabullerimizdir (Hökelekli, 2006). Değerler eğitimi, değerler ve/veya değerleri geliştirme veya gerçekleştirme süreci konusunda öğretim için açık bir girişimdir.

Değerler eğitiminde asıl soru, öğrencilere doğru ve yanlışı ayıran sosyal değerler mi aktarılacak yoksa öğrencilerin kendi değerlerini kendilerinin mi şekillendirmesine izin verilecek? (Superka ve diğerleri, 1976; Lickona, 1993; Dale, 1994). Hangi değerler sorusunun evrensel bir yanıtı yoktur. Doğru nitelikler topluma göre değişken olabilecektir. Bunun için birçok eğitimci, eğitim hedefleri içerisinde yer alacak erdemlerin belirlenmesi ve tanımlanması çalışmasına yerel toplulukların da dâhil edilmesini önermektedir. Okul ortamında geliştirilmesi gereken kişilik niteliklerinin neler olduğunun belirlenmesinde öğrenciler, öğretmenler, aileler, okul aile birliği gibi ilgili tüm kişilerin görüşlerinin alınması ve birliktelik olması gerektiği belirtilmiştir (Brynildssen 2002; Vess ve Halbur 2003).

Amaç Bu araştırmanın amacı ilköğretim okullarında eğitim gören öğrencilere hangi değerlerin kazandırılması gerektiğiyle ilgili öğretmen ve veli görüşlerini ortaya koymak, araştırma kapsamında yapılan değer sınıflandırmasına bağlı olarak öğretmen ve veli görüşleri arasında, öğretmen ve velilerin demografik özelliklere bağlı herhangi bir farklılaşmanın olup olmadığını belirlemek suretiyle değerler eğitiminde bir bakış açısı ortaya koymaktır. Yöntem Araştırmanın Modeli İlköğretimde karakter eğitimi ve öğrencilere öncelikle kazandırılması gereken değerleri belirlemeye dönük olan bu araştırmada genel tarama modeli uygulanmıştır.

Tarama modeli, geçmişte ya da halen var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan bir araştırma yaklaşımıdır (Karasar, 2004). Evren ve Örneklem Bu araştırmanın evreni, 2010-2011 öğretim yılında Eskişehir ilindeki resmi ilköğretim okullarında görev yapan 4031 öğretmen ve bu okullarda eğitim gören öğrencilerin velileridir. Araştırmanın örneklemini Eskişehir il merkezinde sosyoekonomik düzeyi yüksek mahalleler (SEDYM), il merkezinde sosyoekonomik düzeyi düşük mahalleler (SEDDM), ilçe ve köy okullarından tabakalama yoluyla seçilen 504 öğretmen ve 1257 veli oluşturmaktadır. Veri Toplama Araçları Araştırmada Acat ve Aslan tarafından araştırma kapsamında oluşturulan Yaşayan Değerler Tablosu kullanılmıştır.

Tablo toplam 59 değerden oluşmaktadır. Bu tablonun oluşturulmasında karakter eğitimi ile ilgili literatür, çeşitli şekillerde yapılan değer sınıflandırmaları ve yurtdışında faaliyet gösteren çok sayıdaki karakter eğitimi kuruluşunun vurgulamış oldukları değerlerden faydalanılmıştır. Bütün bunların dışında Türkiye için uygun olduğuna inanılan bazı değerler de tabloya eklenmiştir. Tabloda yer alan değerler küme analizine tabi tutulmuş ve bu analiz sonucunda iki değer doğru kümede yer almadığından değerlendirme dışında tutulmuştur. Geriye kalan 57 değer beş kümede (dini-ahlaki kişilik, ulusal-milli kişilik, bağımsız-öz kişilik, uyumlu-anlayışlı kişilik, aktif-yenilikçi kişilik) toplanmıştır.

Verilerin Analizi Verilerin analizinde SPSS paket programı kullanılmıştır. Veli ve öğretmen görüşleri arasında farklılık olup olmadığına t-testi, demografik özelliklere bağlı farklılıklara bakarken t- testi ve ANOVA testlerine uygulanmıştır. Bulgular Ortalama ve standart sapma puanları dikkate alındığında beş farklı kişilik değerlerine verilen puanlar farklı olsa da, bu kişilik değerlerine verilen önem sırası hem öğretmen hem de velilerde dini-ahlaki, ulusal-milli, aktif-yenilikçi, bağımsız-öz ve uyumlu anlayışlı şeklinde olmuştur. Öğretmen ve velilerin dini-ahlaki kişilik değerlerine verdikleri puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olup olmadığını anlamak için yapılan t-testi sonucunda veliler lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur (p<.05).

Ulusal-milli kişilik değerlerine verilen puanlar öğretmenler lehine anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar veliler lehine anlamlı bir farklılık gösterirken, bağımsız-öz kişilik ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar öğretmenler lehine anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Öğretmenlerin cinsiyetine bağlı olarak bakıldığında dini-ahlaki kişilik ve bağımsız-öz kişilik değerlerine verilen puanlar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05). Yani bu değerlere verilen puanlar cinsiyetten bağımsızdır. Ulusal-milli kişilik, uyumlu-anlayışlı kişilik ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir (p<.05).

Bu farklılık uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerinde erkekler lehineyken, ulusal-milli ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerinde bayanlar lehine olmuştur. Branşa bağlı olarak bakıldığında dini-ahlaki, ulusal-milli ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Bağımsız-öz ve uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermemiştir(p>.05). Okulun bulunduğu yer değişkenine bağlı olarak bakıldığında değerlere verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05). Velilerin eğitim düzeyine bağlı olarak yapılan varyans analizi sonucuna göre, dini-ahlaki, ulusal-milli ve aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05).

Bunun yanında bağımsız-öz ve uyumlu-anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Okulun bulunduğu yer değişkenine bağlı olarak gerçekleştirilen varyans analizi sonucuna göre aktif-yenilikçi kişilik değerlerine verilen cevaplar anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>.05). Fakat dini-ahlaki, ulusal-milli, bağımsız-öz ve uyumlu anlayışlı kişilik değerlerine verilen cevaplar istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermiştir (p<.05). Ortalama aylık gelir değişkenine bağlı olarak bakıldığında bağımsız-öz kişilik değerlerine verilen cevapların anlamlı bir farklılık gösterdiği, fakat diğer değerlere verilen puanların istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği ortaya çıkmıştır.

Sonuçlar Öğretmen ve velilerin en çok önem verdikleri kişilik değerleri sırasıyla, dini-ahlaki, ulusal-milli, aktif-yenilikçi, bağımsız-öz ve uyumlu anlayışlı şeklindedir. Öğretmen ve veli görüşleri bütün kişilik değerlerinde anlamlı farklılık göstermiştir. Öğrencilere kazandırılması gereken değerlere ilişkin öğretmen görüşleri cinsiyet ve baranşa bağlı anlamlı bir farklılık gösterirken, okulun bulunduğu yere göre anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Öğrencilere kazandırılması gereken değerlere ilişkin veli görüşleri eğitim düzeyi, okulun bulunduğu yer ve ortalama aylık gelire göre anlamlı farklılık göstermiştir.
Keywords :
Dokümanlar / Documents

Bedava Kargo
100 ve üzeri alışverişler kargo bedava

İndirimli Kargo
75-100 arası kargo yarı fiyatına

Pegem Akademi Dershaneleri
KPSS, ALES, KPDS, ÜDS, DGS Hazırlık Kurslarında lider marka Pegem Akademi Dershaneleri web sitesi için tıklayınız.

Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2013 © Pegem Akademi Yayıncılık.