Anasayfa







Dergi: İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi
Dergiler
Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Afyon Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Cumhuriyet International Journal of Education
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Dicle Üniv. Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Ege Eğitim Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Eğitim Bilimleri Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Int. Journal of Evironmental & Science Education
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

International Electronic Journal of Elementary Education
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Mesleki Eğitim Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

MKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Novitas-Royal Research On Youth and Language
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Ondokuzmayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Türk Fen Eğitimi Dergisi (TÜFED)
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Türk PDR (Psikolojik Danışma ve Rehberlik) Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
Son Sayı
Eski Sayılar
Makale İndeksi
Editörler ve Hakemler Kurulu
Yazarlara Bilgi
Abonelik İçin

Bütün Dergiler
Dergi: İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi     Yıl: 2004     Sayı: 550     Dönem: Güz     Sayfa Numaraları :
Malatya İlinde Sokakta Çalışan Çocuklar Üzerine Bir İnceleme
Yüksel ÇIRAK, Yrd. Doç. Dr.
İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, PDR Ana Bilim Dalı Elmek

Nazmiye ÇİVİTCİ, Yrd. Doç. Dr.
İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, PDR Ana Bilim Dalı Elmek
Makale Özeti:
ÖZET
Bu çalışmada Malatya ili sokaklarında çalışan çocukların bazı demografik ve psiko-sosyal özellikleri incelenmiştir. Çalışma 146 sokakta çalışan çocukla yürütülmüştür. Çalışmada çocukların demografik ve psiko-sosyal özelliklerini belirlemek amacı ile 85 maddeden oluşan bir veri toplama aracı kullanılmış ve veriler yüz yüze soru tekniği ile elde edilmiştir. Araştırma sonucunda, sokakta çalışan çocukların çalışma nedenleri, aile durumları, eğitim durumları ve sokakta çalışma koşullarına ilişkin bulgular elde edilmiş ve tartışılmıştır.

GİRİŞ
Sokakta çalışan çocuklar önceleri büyük şehirlerin bir sorunu olarak görülürken artık tüm illerde sayılarının artması ile ulusal bir sorun haline gelmiştir. Bu nedenle bu çocuklar sık sık medyanın konusu olmakta; zaman zaman yaşanan bazı olaylar üzerlerine dikkatin yoğunlaşmasına neden olmaktadır. Sosyo-ekonomik konumları gereği herhangi bir faaliyette bulunan 18 yaş ve altındaki çocuklar “çalışan çocuk” olarak adlandırılmaktadır. “Çocuk emeği” ise yasal yaşın altında istihdam edilen iş gücü olarak belirtilmektedir (AnaBritannica, 2000). Çocukların çalışmalarını engellemek amacıyla bir çok uluslar arası antlaşma ve sözleşmeler ile ulusal düzeyde yasalar çıkarılmasına rağmen çocuk işçiliği tarih boyunca bilinen bir olgudur (DEK, 2004). Çocuk Haklarına Dair Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’nde (1989), çocuğun tehlikeli işler, eğitimine zarar verecek işler, bedensel, ruhsal, zihinsel sağlığına ve ahlaksal, toplumsal gelişimine zarar verecek işlerde çalıştırılmalarından korunmaları gerektiği belirtilmektedir.
Ülkemizde ve dünyada çalışan çocuk sayısına ilişkin kesin istatistik verileri olmamakla birlikte sayılarının ciddi boyutlara ulaştığı bilinmektedir. 2000 yılı verilerine göre dünyada yaşları 5-14 arasında olan yaklaşık 250 milyon çocuk çalışmaktadır (İLO, 2001). Türkiye’de her beş çocuktan biri çalışmaktadır (DEK 2004).
UNICEF’in 1991 tahminlerine göre, sayıları 30 milyonu bulan, kent sokaklarında çalışan çocuklar da vardır. Bunlar evlerinden kaçan, aileleri tarafından terk edilen ya da ana-babalarını yitiren çocuklardır. Bunların çoğu sağlık ve eğitim olanaklarından yoksundur ve hemen hepsi şiddet, fuhuş, suç ve uyuşturucu karşısında direnmek veya bunlara teslim olmak zorunda kalmaktadır (UNICEF, 1991). Bu çocuklar ya sokakta çalışarak ya dilencilik yaparak veya başka yollarla hayatlarını sürdürecek kazanç için uğraşmaktadırlar. Bu çocukların çoğu satıcılık, ayakkabı boyacılığı, araba yıkama, hatta fahişelik gibi sokak ticareti yapmaktadırlar. Bu çocuklar göz önünde olduklarından, kentlerde çalışan diğer çocuklardan daha fazla ilgi toplamaktadır (İLO, 1995).
Sokakta çalışan çocuklar herhangi bir kişinin bireysel sorumluluğunda olmaksızın yaptıkları işleri sürdürmektedirler. Ancak bu işleri yürütürken başkalarının istismarına uğramakta, emekleri sömürülebilmekte ve kazançları ellerinden alınabilmektedir. Ayrıca sağlık, eğitim, beslenme gibi temel haklardan ya tamamen yoksun kalmakta ya da bunları eksik bir şekilde yerine getirebilmektedirler.
Bu çalışmanın temel amacı, Malatya İl merkezinde sokakta çalışan çocukların sosyo-demografik özelliklerini ortaya koymaktır. Bu amaçla, sokakta çalışan çocukların sokakta çalışma nedenleri, aile durumları, eğitim durumları, zararlı madde alışkanlıkları ve sokakta çalışma koşullarına ilişkin durumları ortaya konulmaya çalışılmıştır.

YÖNTEM

Araştırma Grubu
Araştırma, Malatya İl merkezi sokaklarında çalışmakta olan ve ulaşılabilen 146 çocuk üzerinde yürütülmüştür.
Veri Toplama Aracı
Bu araştırmada sokakta çalışan çocuklara ilişkin bilgi toplamak amacıyla daha önce yapılmış benzer çalışmalarda kullanılan anketlerden de yararlanılarak geliştirilen ve toplam 85 maddeden oluşan bir anket kullanılmıştır. Anketteki soruların bir bölümü “Evet\Hayır” biçiminde yanıtlanabilecek kapalı uçlu sorulardan, diğer bir bölümü de serbestçe yanıt verilebilecek açık uçlu sorulardan oluşmaktadır.

Verilerin Toplanması
Araştırma verilerinin toplanması aşamasında anketleri uygulamak üzere 12 üniversite öğrencisi seçilmiştir. Bu öğrencilere sokakta çalışan çocukların bazı özellikleri, onlarla kuracakları iletişimde nelere dikkat edebilecekleri ve ankette yer alan soruları nasıl yöneltecekleri konularında toplam 6 saat süreli bir eğitim verilmiştir. Malatya İl Emniyet Müdürlüğü Çocuk Şubesi ile işbirliği yapılarak sokakta çalışan çocukların yoğun olduğu semtler belirlenmiştir. Anket, araştırmacılar ve anketörler tarafından iki hafta süreyle uygulanmıştır. Veriler, çocukların çalıştıkları ortamlarda yüz yüze görüşme yolu ile toplanmıştır.
Verilerin Çözümlenmesi
Ankette yer alan kapalı uçlu soruların değerlendirilmesinde frekans ve yüzdeler hesaplanmıştır. Açık uçlu soruların değerlendirilmesinde ise sorulara verilen yanıtlar sınıflandırılarak frekans ve yüzdelikleri hesaplanmıştır.

BULGULAR
Bu bölümde araştırmada toplanan verilerin istatistiksel çözümleri sonucunda elde edilen bulgulara yer verilmiştir.
Araştırmada elde edilen bulgulara göre sokakta çalışan çocukların çoğunluğunun 10-15 yaşları arasında (%82.88) olduğu ve sokakta çalışmaya başlama yaşının 6 yaşa kadar indiği; çoğunlukla sokakta çalışmaya 10-12 (%33.36) yaşlarında gelindiği anlaşılmaktadır.
Sokakta çalışma nedenlerine bakıldığında; aileye yardımcı olmanın ilk sırayı aldığı (%67.80), bunu okul ihtiyaçlarını karşılamanın (%22.60) takip ettiği görülmektedir. %5.48’i babaları öldüğü için, %4.11’i babaları çalışmadığı için çalıştıklarını belirtmiştir.
Sokakta çalışan çocukların sokakta yaptıkları işe bakıldığında; sırasıyla ayakkabı boyacılığı (%45.20), simit-poğaça-tatlı satıcılığı (%23.291), çakmaklara gaz doldurma (%12.33), kağıt mendil satıcılığı (%8.90) ve sakız satıcılığı (%6.85) yaptıkları görülmektedir.
Sokakta çalışan çocukların kazandıkları paraları harcama biçimlerine bakıldığında; %72.60’ının kazandıkları parayı ailelerine verdiği, %20.55’inin hem ailesi hem de kendisi için harcadığı, %6.85’inin ise kendisi için harcadığı görülmektedir. Sokakta çalışan çocukların kazandıkları parayı ne tür kişisel harcamalar için kullandıklarına bakıldığında; %58.21’inin okul masrafları için, %25.37’sinin yiyecek için, %10.45’inin giyecek ve benzeri gereksinmeler için, %5.97’sinin ise sigara için harcadığı görülmektedir.
Sokakta çalışan çocukların %52.05’i sokakta çalışan başka kardeşlerinin de olduğunu; %3.42’si de sokakta yaşayan kardeşlerinin olduğunu belirtmişlerdir.
Sokakta çalışan çocukların %91.78’i annelerinin herhangi bir işte çalışmadığını belirtirken, annelerinin çalıştığını belirtenlerin %7.53’ü annelerinin temizlikçi ve diğer işlerde çalıştıklarını ifade etmişlerdir. Sokakta çalışan çocukların %70.55’inin babaları çalışmaktadır. Babaların küçük iş yeri çalışanı (%12.33), işçi (%11.64) ve serbest meslek sahibi (%10.96) oldukları görülmektedir.
Anne-babalarının eğitim durumlarına bakıldığında, annelerinin %61.64’ünün okur-yazar olmadığı, %23.97’sinin ilkokul mezunu ve %1.37’sinin de ortaokul mezunu olduğu; babalarının %17.81’inin okur-yazar olmadığı, %56.16’sının ilkokul mezunu, %7.53’ünün ortaokul mezunu, %4.11’inin de lise mezunu olduğu görülmektedir.
Sokakta çalışan çocukların %44.52’sinin 3-4 kardeşi, %22.60’ının 5-6 kardeşi, %15.75’inin 1-2 kardeşi, %12.33’ünün 7-8 kardeşi, %3.42’sinin 9-10 kardeşi ve %1.37’sinin 11 ve daha fazla kardeşi bulunmaktadır.
Sokakta çalışan çocukların annelerinin %98.63’ünün, babalarının %95.89’unun sağ olduğu; %5.48’inin de anne-babalarının boşanmış olduğu görülmektedir.
Sokakta çalışan çocukların %86.30’u okula devam ederken, %13.70’inin ise okula devam etmemektedir. Okula devam etmeyenler maddi durum yetersizliğini (%65.00), okumayı sevmemeyi (%15.00) ve ailelerinin göndermemesini (%10.00) okula devam etmeme nedenleri olarak göstermişlerdir. Okula devam edenlerin %28.09’unun en az bir defa sınıfta kaldıkları görülmektedir.
Sokakta çalışan çocukların %10.27’si en az bir defa evden kaçtıklarını belirtmişlerdir. Evden kaçmayı düşünenlerin oranının ise %15.07 olduğu görülmektedir. Evden kaçma nedeni olarak ilk sırada aile içi şiddet (%86.66) belirtilmiştir. Evden kaçmayı düşünme nedenleri olarak da yine ilk sırada aile içi şiddet (%68.18) gelmektedir. Yine, evden kaçmayı düşünenlerin %13.64’ü tek başına yaşamak istedikleri için, %9.09’u ise çalışmak için kaçmak istediklerini ifade etmişlerdir.
Sokakta çalışan çocukların %66.44’ü sokakta çalışan diğer arkadaşları ile kavga etmediklerini; %33.56’sı ise kavga ettiklerini belirtmişlerdir. Sokakta çalışan çocukların %41.10’u sokakta çalışırken yetişkinlerin şiddetine maruz kaldıklarını vurgulamışlardır. Yetişkinler tarafından şiddete maruz kalma nedenleri olarak da aldıkları ürünün parasını vermek istememe (%21.67), satış yapılan mekan yüzünden anlaşmazlık (%13.33), iş yeri sahiplerinin işlerine engel olma (%11.67), satışta ısrar etme (%5.00) ve zabıtalar, işlerini iyi yapmama gibi diğer nedenler (%38.34) görülmektedir. Çocukların %10.00’u ise hiçbir nedene bağlı olmaksızın yetişkinler tarafından şiddete maruz kaldıklarını belirtmiştir.
Sokakta çalışan çocukların %11.64’ü cinsel tacize uğradıklarını ifade etmişlerdir. Arkadaşları arasında cinsel tacize uğrayanların var olup olmadığı sorulduğunda ise %18.49’u arkadaşlarının cinsel tacize uğradığını söylemişlerdir. Sokakta çalışan çocukların kimler tarafından cinsel tacize uğradığı sorulduğunda %52.94’ü tanımadığı insanlar, %11.76’sı sarhoşlar, %5.88’i mahalle arkadaşları, %5.88’i bali-tiner kullanan ve %23.53’ü ise diğerleri tarafından cinsel tacize uğradıklarını belirtmişlerdir.
Sokakta çalışan çocukların %14.38’i sigara kullandıklarını; uçucu madde, tiner ve uyuşturucu gibi diğer zararlı maddeleri ise kullanmadıklarını ifade etmişlerdir.
Sokakta çalışan çocukların %34.983’ü sokakta çalışmayı güvenli bulmamaktadır. Sokakta çalışmayı güvenli bulmama nedenleri olarak da yetişkinlerin kötü davranmasını (%22.34), sarhoşların olmasını (%21.28), kaçırılma tehlikesi olmasını (%10.64), trafik kazası riskini (%9.57), zabıtaların olmasını (%9.57), paralarının çalınmasını (%5.32), cinsel tacize maruz kalmayı (%3.19) ve diğer nedenleri (%18.08) görmektedirler.
Sokakta çalışan çocukların %36.99’u sokakta çalışmaktan memnun olduğunu, %63.01’i ise memnun olmadığını belirtmiştir. Memnun olduğunu ifade edenlerin %44.44’ü harçlığını kazandığı için, %27.07’si sokakta çalışmayı sevdiği için, %22.22’si ailesine katkıda bulunduğu için ve %9.26’sı da diğer nedenlerden dolayı sokakta çalışmaktan memnundurlar. Memnun olmadığını ifade edenler memnun olmama nedenleri olarak eğitimlerini engellemesi (%18.48), kötü bir iş olarak görmeleri (%16.30), oyun oynamalarına engel olması (%10.87), kötü alışkanlıkların kazanılması (%8.70), geleceği olmayan bir iş olarak görülmesi (%8.70), sokakta çalışmaktan utanma (%7.61), üşüme (%7.61), korkma (%5.43) ve diğer nedenleri (%16.70) görmektedirler.
Sokakta çalışan çocukların %74.66’sı sokakta çalışmayı bırakmak istediğini belirtirken, %24.66’sı sokakta çalışmayı bırakmak istemediğini ifade etmiştir.
Sokakta çalışan çocukların %91.10’u eğitimlerine devam etmeyi isterken; %7.53’ü ise devam etmek istememektedir. Devam etmek istemediğini belirtenlerin % 45.45’i okulu sevmedikleri için, %18.18’i okumayı zor buldukları için, %36.36’sı da diğer nedenlerden dolayı eğitimlerine devam etmek istemediklerini belirtmişlerdir.

TARTIŞMA VE YORUM
Çalışmada elde edilen bulgulara bakıldığında, sokakta çalışan çocukların çoğunluğunun çok çocuklu ailelerden geldiği görülmektedir. Ailenin bakabileceğinden fazla sayıda çocuk sahibi olması çocuğun bakımı, korunması ve gelişimi ile ilgili gereksinmelerini karşılama görevini yeterli bir biçimde yerine getirmesini engellemektedir. Bu durum çocukları sokakta çalışmaya yönelten nedenlerden biri olarak görülebilir.
Evden kaçmayı düşünen ve kaçma girişimi olmuş çocukların büyük çoğunluğunun aile içi şiddet nedeni ile bu yola baş vurdukları görülmektedir. Sokakta çalışan çocuklar üzerinde yapılan bazı araştırmalarda da benzer bulgulara rastlanmaktadır. Deretarla ve Mağden’in (2002) Adana ili merkezinde sokakta çalışan çocuklar üzerinde yaptıkları çalışmada, sokakta çalışan çocukların %72’sinin aile içi şiddete maruz kaldığı bulgusu elde edilmiştir. Tarsus’ta (DEK, 2004) yapılan bir çalışmada da sokakta çalışan çocukların %60’ının aile içi şiddete maruz kaldığı görülmüştür. Konanç (1988, Akt., Zeytinoğlu, 1991) sokakta çalışan ve yaşayan çocuklar üzerine yaptığı incelemede, evden kaçan çocukların ailede istismar edildikleri bulgusuna ulaşmıştır. Ailesi tarafından maruz kaldığı şiddet ve kötü muameleden dolayı sokağın özgür ortamı çocuğa daha çekici gelebilmektedir. Erken yaşta aileden bağımsız para kazanmaya başlaması, tek başına yaşamını sürdürebileceğine ilişkin inancını güçlendirmektedir. Sokakta çalışan bu çocukların aile içindeki olumsuz yaşantıları arttıkça, evden uzaklaşıp sokakta yaşamaya başlayabilecekleri riskini de göz önünde bulundurmak gerekir.
Aileye ekonomik katkıda bulunmak, çocukların sokakta çalışma nedenlerinin başında gelmektedir. Araştırma bulgularında görüldüğü gibi sokakta çalışan çocukların babalarının çoğunluğu düşük kazançlı işlerde çalışmakta; annelerinin çoğunluğu ise gelir getiren bir işte çalışmamaktadır. Bu durum ailelerinin gelir düzeyinin düşük olduğunu göstermektedir. Kağıtçıbaşı da (1981), ailenin gelir düzeyi düştükçe çocuğa daha çok maddi yardım kaynağı olarak değer verildiğini belirtmektedir.
Araştırmada elde edilen bulgulara göre, sokakta çalışan çocukların büyük çoğunluğu okula devam etmektedir. Sokakta çalışmak her ne kadar onların okula devam etmelerine engel oluşturmasa da, eğitimlerinin önüne geçebilmektedir. Çocukların okul dışında kalan zamanlarının büyük bölümünü sokakta çalışarak geçirmeleri ve sokaktaki çalışma koşulları okul başarılarını etkileyebilir. Araştırma bulgularında görüldüğü gibi, sokakta çalışan çocukların sınıfta kalma oranları yüksektir.
Araştırmanın bir başka bulgusu, sokakta çalışan çocukların yetişkinler tarafından istismara uğradıkları, cinsel tacize maruz kaldıkları ve sokağa ilişkin bazı korkularının olduğu yönündedir. Sokağın tehlikeli ve riskli çalışma koşulları gelişimlerini tehdit edici bir rol oynayabilir. Bunun sonucunda, çocukların psiko-sosyal gelişimlerini olumsuz yönde etkileyen ve yaşamlarının ileriki dönemlerine de taşıyabilecekleri örseleyici koşullara maruz kaldıkları söylenebilir. Bu çocuklar henüz oyun çağlarında olup aileleri tarafından bakılma, korunma ve gereksinmelerinin karşılanması gereken bir dönemdedirler. İçinde bulundukları dönemin özelliklerine uygun bir yaşam sürdüremeyip erken yaşlarda yetişkin rolünü üstlenmeleri olumsuz izler bırakabilmektedir. Nitekim, Ersoy ve Kandır (1987) tarafından yapılan Ankara’da sokakta çalışan ve çalışmayan çocukların benlik kavramlarının karşılaştırıldığı araştırmada, sokakta çalışan çocukların benlik kavramlarının çalışmayan çocukların benlik kavramlarından daha olumsuz olduğu bulgusu elde edilmiştir. Yapılan diğer bir çalışmada da sokakta çalışan çocukların kararlarını etkileyen moral değerlerinin çalışmayan çocukların moral değerlerinden daha alt düzeyde olduğu görülmüştür (Küçükturan ve Gözün, 2002).
Araştırma bulgularından birisi de, sokakta çalışan çocukların önemli bir bölümünün sokakta çalışmaktan memnun oldukları ve çalışmayı bırakmak istemedikleri yönündedir. Çocuk kendisini ailesine destek olan bir kişi olarak algılamakta ve ekonomik katkısı nedeniyle ailenin gözünde değer kazandığını düşünmektedir. Bu durum, onun sorumluluk duygusunu artırarak çalışma isteğini güçlendirebilmektedir (Boidin, 1995).

SONUÇ VE ÖNERİLER
Bu araştırmanın sonuçları, sokakta çalışan çocukların içinde bulundukları koşulların psiko-sosyal gelişimlerini olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir. Çocukların sokakta çalışma koşulları, riskleri ve etkileri göz önüne alındığında, sokakta çalışmalarına son verecek önlemlere gereksinim vardır. Çocukların sokaktan tam olarak çekilmeleri, çalışma nedenlerinin ortadan kaldırılmasına bağlıdır. Çocukların sokakta çalışmalarının temel nedenlerinin yoksulluk, işsizlik ve hızlı nüfus artışı olduğu göz önüne alınırsa, bu nedenleri ortadan kaldıracak ulusal ve yerel düzeyde etkili toplumsal politikaların üretilmesi ve uygulanmasının gerekliliği de ortaya çıkmaktadır.
Sokakta çalışan çocukların çoğunluğunun aile içi şiddete maruz kaldığı göz önüne alındığında, ailelerine yönelik eğitim programlarının yararlı olacağı düşünülmektedir. Üniversiteler, Milli Eğitim Bakanlığı, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu ve sivil toplum kuruluşları işbirliği ile özellikle risk grubundaki semtlerde aile eğitimi çalışmaları yaygınlaştırılabilir. Kitle iletişim araçlarında bu tür eğitim programlarına yer verilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.
Sokakta çalışan çocukların çok çocuklu ailelerden gelmeleri aile planlamasının gerekliliğini göstermektedir. Bu nedenle, sokakta çalışan çocukların yoğun olarak yaşadıkları semtlerde aile planlaması çalışmalarına yer verilmesi önemli görülmektedir.
Sokakta çalışan çocuklar ailelerinin yanında kalmakta, gündüz sokakta çalışsalar da akşam evlerine dönmektedirler. Ancak, sokakta çalışma koşullarının onların psiko-sosyal gelişimlerini ve eğitim durumlarını olumsuz yönde etkilediği görülmektedir. Bu nedenle, sokakta çalışan çocuklara yönelik hizmet verecek merkezlerin açılmasının yararlı olacağı düşünülmektedir. Bu merkezlerde sokakta çalışan çocukların psiko-sosyal gelişimlerini ve eğitimlerini destekleyen faaliyetlere yer verilebilir.


KAYNAKÇA
AnaBritannica. Genel Kültür Ansiklopedisi Cilt 6, Ana Yayıncılık A.Ş., 2000.
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) Türkiye Temsilciliği. Dünya Çocuklarının Durumu. Ankara, 1992.
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF). Çocuk Haklarına Dair Sözleşme: Uygulama El Kitabı. Ankara, 1998.
BOIDIN, Catherine. Çocuk Çalıştırılması İle İlgili Politika Hazırlanması ve İş Denetimi: Çalışma Yaşamında Çocuk: Psikososyal Yaklaşım. Uluslar Arası Çalışma Bürosu, Ankara, 1995.
DEK (Demokratik Eğitim Kurultayı) 4. Demokratik Eğitim Kurultayı: Ön Rapor. “Eğitim Hakkı”. 1-5 Aralık 2004. Eğitim-Sen Yayını, Ankara, 2004.
GÜL DERETARLA, Ebru ve MAĞDEN, Duygu. Adana İl Merkezinde Sokakta Çalışan Çocukların Aile İçinde ve Sokakta Yaşadıkları Sorunların İncelenmesi. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Dergisi, 2002, 1(6-7), 91-102.
ERSOY, Özlem ve KANDIR, Adalet. Ankara Sokaklarında Çalışan ve Çalışmayan 13-15 Yaş Grubu Çocuklarda Öz Kavramının İncelenmesi. I. Ulusal Çocuk Gelişimi Ve Eğitimi Kongresi. 28-30 Mayıs 1997. s. 262-274, Ankara.
ILO Çocuk İşçiliği Bilgilendirme Materyali, Ankara, 2001.
KÂĞITÇIBAŞI, Çiğdem. Çocuğun Değeri: Türkiye’de Değerler Ve Doğurganlık. Boğaziçi Üniversitesi İdari Bilimler Fakültesi, İstanbul, 1981.
KÜÇÜKTURAN, Güler ve GÖZÜN, Özlem. 7-15 Yaş Grubu Sokakta Çalışan ve Çalışmayan Çocukların Kararlarını Etkileyen Moral Değerlerin Karşılaştırılması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2002, 4 (2), 83-94.
Uluslararası Çalışma Bürosu. Daha Alınacak Çok Yol Var: Günümüz Dünyasında Çocuk İş Gücü. Ankara, 1995.
ZEYTİNOĞLU, Sezen. Sokakta Çalışan Çocuklar ve Sokak Çocukları. Çocukların Kötü Muameleden Korunması I. Ulusal Kongresi 12-14 Haziran 1989 s. 105-110. Ankara, 1991.

Alınış Tarihi:Ocak 2004
Hakemlerden Dönüş: Haziran 2004
Anahtar Sözcükler: Sokakta Çalışan Çocuklar ,


Dergi: İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi     Volume: 2004     Number: 550     Annualy:     Page Numbers :
Abstract :
Keywords : ,
Dokümanlar / Documents
0506 891 83 48 | 0541 434 54 24
0312 425 90 90 | 0549 548 06 30
Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2018 © Pegem Akademi Yayıncılık.
.