Anasayfa







Sempozyum: Değerler Eğitimi Sempozyumu
1968-1998-2005 Sosyal Bilgiler 6-7 Öğretim Programlarının Demokrasi, Hak ve Özgürlük Değerleri Yönünden İncelenmesi
Salih Akyıldız
Bildiri Özeti:
21. yüzyılda dünyada yaşanan hızlı teknolojik değişim sonucunda, ülkeler arasındaki fiziksel uzaklığın bir önemi kalmamış, kurulan ekonomik, siyasal, sosyal bağlantılarla ülkeler birbirine daha çok yakınlaşmışlardır. Küreselleşme olarak ifade edilen bu süreçle birlikte demokrasi ve insan hakları gibi bazı değerler öne çıkmış ve evrensel bir nitelik kazanmıştır. Bu değerlerin korunması, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla ülkeler arasında sözleşmeler yapılmıştır. Bu bildirge ve sözleşmelerde açıklanan insan hakları ve özgürlükleri onaylayan devletler için yasa gücünde bağlayıcılık kazanmıştır.

İnsan hakları Evrensel Beyannamesinde, üye devletlerden, hak ve özgürlüklere saygının eğitim ve öğretim yoluyla yerleşmesini, bu hak ve özgürlüklerin evrensel ve etkin olarak tanınmasını ve gözetilmesini amaçlamaları istenilmektedir (İnsan Hakları Bildirgesi). İnsan hakları eğitimi, uzun dönemde insan hak ve ihlallerinin önlenmesinde temel bir katkı, tüm bireylerin saygı gördüğü ve yine tüm bireylere değer verildiği bir toplumun oluşmasında önemli bir yatırım(UNESCO) olarak görülmektedir.

Ülkemiz, Avrupa Birliğine giriş sürecinde, imzaladığı tüm metinlerden doğan yükümlülükleri çerçevesinde başlatılan yasal ve yapısal düzenlemelerle bir yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Bu yapılanma sürecinin gerçekleştirildiği alanların başında eğitim sistemi gelmektedir. Bu amaçla eğitim sistemimin tüm bileşenlerinde olduğu gibi, öğretim programlarında da yeni yaklaşımlar temelinde demokrasi ve insan haklarına saygı değerini de merkeze alan bir dizi reform süreci başlatılmıştır. Cumhuriyetin başlangıcından 1968 yılına kadar Sosyal Bilgiler kapsamına giren disiplinler genelde ayrı dersler olarak okutulmuştur.

1968 yılında yapılan program değişikliği ile hazırlanan ilkokul programında Sosyal Bilgiler dersi adı kullanılmıştır. Sosyal Bilgiler dersi 1968-1969 öğretim yılından itibaren ilkokullarda, 1970-1971 öğretim yılından itibaren de ortaokullarda okutulmuştur. Sosyal Bilgiler dersi, 1985-1986 öğretim yılında ortaokullardan kaldırılmış ve bu ders yerine Milli Tarih, Milli Coğrafya ve Vatandaşlık Bilgileri dersi konmuştur. Sekiz yıllık zorunlu eğitime geçilmesi ile birlikte Sosyal Bilgiler dersi programı 1998 yılda 4-7 sınıfları kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmiştir.

Uygulanmakta olan yeni Sosyal Bilgiler programı 2005 yılında yayınlanmış, 4-5 sınıflarda 2005-2006 öğretim yılından itibaren de 4-7 sınıflarda ise 2006-2007 öğretim yılında itibaren uygulamaya konulmuştur.Bu çalışmada, Avrupa birliğine uyum sürecinde yapılan değişiklikler kapsamında sosyal bilgiler öğretim programlarının demokrasi, insan hak ve özgürlükleri yönünden karşılaştırmasını yapmak ve süreç içindeki değişimi belirlemek önem kazanmaktadır. Araştırmada, 1967-1998 ve 2005de geliştirilen Sosyal Bilgiler ders programlarının demokrasi, insan hak ve özgürlükler değerlerin değişimleri yönünden karşılaştırmasını yapmak amaçlanmıştır.

Araştırmada;

1. Demokrasi kavramı; 1968 Sosyal Bilgiler öğretim programı kapsamında, dört kez; 1998 programında 12 kez; 2005 programında altı kez,

2. Hak kavramı; 1968 Sosyal Bilgiler öğretim programı kapsamında, iki kez; 1998 programında dört kez; 2005 programında yirmi kez,

3. Özgürlük kavramı; 1968 ve 1998 Sosyal Bilgiler öğretim programı kapsamında hiç kullanılmadığı; 2005 programında ise ondokuz kez kullanıldığı anlaşılmıştır.

Bulgulara göre, 1968 Sosyal Bilgiler öğretim programı hedefleri kapsamında demokrasi kavramının detaylı bir şekilde yer almadığı, 1998 Sosyal Bilgiler öğretim programında demokrasi kavramının sıklıkla yer aldığı, ancak 2005 programına göre kapsam olarak dar olduğu, programlarda bugüne doğru gelindiğinde demokrasi ile ilgili konuların kapsam olarak genişlediği ve derinlik kazandığı, bunun da ülkenin demokratikleşme sürecindeki gelişmelerle paralellik gösterdiği, 2005 Sosyal Bilgiler 6-7 öğretim programının hedef ve kazanımlarda hakla ilgili kavramların, 1968 ve 1998 Sosyal Bilgiler programlarına oranla, çok daha kapsamlı bir şekilde yer aldığı, bu yönüyle kişi haklarının öğretilmesine daha çok önem verdiği ve evrensel değerlere daha açık bir program olduğu, Özgürlük kavramının hem 1968 hem de 1998 Sosyal Bilgiler programları amaç/hedefleri arasında yer almadığı; 2005 Sosyal Bilgiler programında ise kişi hak ve özgürlüklerinin öğretilmesine yönelik daha çok kazanımlara yer verildiği, bu açıdan 2005 Sosyal Bilgiler programının daha özgürlükçü bir program olduğu ve evrensel değerlerin programa daha çok yansıtıldığı, Genel olarak bakıldığında; 1968, 1998 ve 2005 Sosyal Bilgiler program geliştirme sürecinin, Türkiyenin demokratikleşme ve küresel değerleri benimsemeye yönelik yaptığı yasal ve yapısal düzenlemelerle paralellik gösterdiği, Avrupa Birliği uyum sürecinde gerçekleştirilen reformlar kapsamında demokrasi, birey hak ve özgürlükleriyle ilgili yapılan düzenlemelerin eğitim programlarına da yansıtıldığı ve bu nedenle Sosyal Bilgiler öğretim programlarının giderek evrensel değerlere daha açık bir program haline geldiği söylenebilir
Anahtar Sözcükler:


Sempozyum: Değerler Eğitimi Sempozyumu
1968-1998-2005 Sosyal Bilgiler 6-7 Öğretim Programlarının Demokrasi, Hak ve Özgürlük Değerleri Yönünden İncelenmesi
Salih Akyıldız
Abstract : 21. yüzyılda dünyada yaşanan hızlı teknolojik değişim sonucunda, ülkeler arasındaki fiziksel uzaklığın bir önemi kalmamış, kurulan ekonomik, siyasal, sosyal bağlantılarla ülkeler birbirine daha çok yakınlaşmışlardır. Küreselleşme olarak ifade edilen bu süreçle birlikte demokrasi ve insan hakları gibi bazı değerler öne çıkmış ve evrensel bir nitelik kazanmıştır. Bu değerlerin korunması, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla ülkeler arasında sözleşmeler yapılmıştır. Bu bildirge ve sözleşmelerde açıklanan insan hakları ve özgürlükleri onaylayan devletler için yasa gücünde bağlayıcılık kazanmıştır.

İnsan hakları Evrensel Beyannamesinde, üye devletlerden, hak ve özgürlüklere saygının eğitim ve öğretim yoluyla yerleşmesini, bu hak ve özgürlüklerin evrensel ve etkin olarak tanınmasını ve gözetilmesini amaçlamaları istenilmektedir (İnsan Hakları Bildirgesi). İnsan hakları eğitimi, uzun dönemde insan hak ve ihlallerinin önlenmesinde temel bir katkı, tüm bireylerin saygı gördüğü ve yine tüm bireylere değer verildiği bir toplumun oluşmasında önemli bir yatırım(UNESCO) olarak görülmektedir.

Ülkemiz, Avrupa Birliğine giriş sürecinde, imzaladığı tüm metinlerden doğan yükümlülükleri çerçevesinde başlatılan yasal ve yapısal düzenlemelerle bir yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Bu yapılanma sürecinin gerçekleştirildiği alanların başında eğitim sistemi gelmektedir. Bu amaçla eğitim sistemimin tüm bileşenlerinde olduğu gibi, öğretim programlarında da yeni yaklaşımlar temelinde demokrasi ve insan haklarına saygı değerini de merkeze alan bir dizi reform süreci başlatılmıştır. Cumhuriyetin başlangıcından 1968 yılına kadar Sosyal Bilgiler kapsamına giren disiplinler genelde ayrı dersler olarak okutulmuştur.

1968 yılında yapılan program değişikliği ile hazırlanan ilkokul programında Sosyal Bilgiler dersi adı kullanılmıştır. Sosyal Bilgiler dersi 1968-1969 öğretim yılından itibaren ilkokullarda, 1970-1971 öğretim yılından itibaren de ortaokullarda okutulmuştur. Sosyal Bilgiler dersi, 1985-1986 öğretim yılında ortaokullardan kaldırılmış ve bu ders yerine Milli Tarih, Milli Coğrafya ve Vatandaşlık Bilgileri dersi konmuştur. Sekiz yıllık zorunlu eğitime geçilmesi ile birlikte Sosyal Bilgiler dersi programı 1998 yılda 4-7 sınıfları kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmiştir.

Uygulanmakta olan yeni Sosyal Bilgiler programı 2005 yılında yayınlanmış, 4-5 sınıflarda 2005-2006 öğretim yılından itibaren de 4-7 sınıflarda ise 2006-2007 öğretim yılında itibaren uygulamaya konulmuştur.Bu çalışmada, Avrupa birliğine uyum sürecinde yapılan değişiklikler kapsamında sosyal bilgiler öğretim programlarının demokrasi, insan hak ve özgürlükleri yönünden karşılaştırmasını yapmak ve süreç içindeki değişimi belirlemek önem kazanmaktadır. Araştırmada, 1967-1998 ve 2005de geliştirilen Sosyal Bilgiler ders programlarının demokrasi, insan hak ve özgürlükler değerlerin değişimleri yönünden karşılaştırmasını yapmak amaçlanmıştır.

Araştırmada;

1. Demokrasi kavramı; 1968 Sosyal Bilgiler öğretim programı kapsamında, dört kez; 1998 programında 12 kez; 2005 programında altı kez,

2. Hak kavramı; 1968 Sosyal Bilgiler öğretim programı kapsamında, iki kez; 1998 programında dört kez; 2005 programında yirmi kez,

3. Özgürlük kavramı; 1968 ve 1998 Sosyal Bilgiler öğretim programı kapsamında hiç kullanılmadığı; 2005 programında ise ondokuz kez kullanıldığı anlaşılmıştır.

Bulgulara göre, 1968 Sosyal Bilgiler öğretim programı hedefleri kapsamında demokrasi kavramının detaylı bir şekilde yer almadığı, 1998 Sosyal Bilgiler öğretim programında demokrasi kavramının sıklıkla yer aldığı, ancak 2005 programına göre kapsam olarak dar olduğu, programlarda bugüne doğru gelindiğinde demokrasi ile ilgili konuların kapsam olarak genişlediği ve derinlik kazandığı, bunun da ülkenin demokratikleşme sürecindeki gelişmelerle paralellik gösterdiği, 2005 Sosyal Bilgiler 6-7 öğretim programının hedef ve kazanımlarda hakla ilgili kavramların, 1968 ve 1998 Sosyal Bilgiler programlarına oranla, çok daha kapsamlı bir şekilde yer aldığı, bu yönüyle kişi haklarının öğretilmesine daha çok önem verdiği ve evrensel değerlere daha açık bir program olduğu, Özgürlük kavramının hem 1968 hem de 1998 Sosyal Bilgiler programları amaç/hedefleri arasında yer almadığı; 2005 Sosyal Bilgiler programında ise kişi hak ve özgürlüklerinin öğretilmesine yönelik daha çok kazanımlara yer verildiği, bu açıdan 2005 Sosyal Bilgiler programının daha özgürlükçü bir program olduğu ve evrensel değerlerin programa daha çok yansıtıldığı, Genel olarak bakıldığında; 1968, 1998 ve 2005 Sosyal Bilgiler program geliştirme sürecinin, Türkiyenin demokratikleşme ve küresel değerleri benimsemeye yönelik yaptığı yasal ve yapısal düzenlemelerle paralellik gösterdiği, Avrupa Birliği uyum sürecinde gerçekleştirilen reformlar kapsamında demokrasi, birey hak ve özgürlükleriyle ilgili yapılan düzenlemelerin eğitim programlarına da yansıtıldığı ve bu nedenle Sosyal Bilgiler öğretim programlarının giderek evrensel değerlere daha açık bir program haline geldiği söylenebilir
Keywords :
Dokümanlar / Documents
0506 891 83 48 | 0541 434 54 24
0312 425 90 90 | 0549 548 06 30
Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2018 © Pegem Akademi Yayıncılık.
.