Anasayfa







Sempozyum: 6th Internatıonal Computer and Instructıonal Technologies Symposium
Bilişim Teknolojileri Öğretmenlerinin İşkolik Düzeyleri
Deniz ATAL
Ankara Üniversitesi

Salih BARDAKCI
Ankara Üniversitesi

Ertan ZEREYAK
Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Bildiri Özeti:

Araştırmanın amacı, bilişim teknolojileri öğretmenlerinin işkoliklik düzeylerini çeşitli demografik ve çalışma ortamına ilişkin özellikler doğrultusunda betimlemektir. Oates’e (1971) göre işkoliklik aşırı ve karşı konulamaz bir çalışma gereksinimi olup; alkoliklik kadar yıkıcı bir etki gösteren bir bağımlılık türüdür. Spence ve Robbins (1992) ise işkolikliği; yüksek derecede işe bağımlı olma, kendini içsel baskılardan dolayı işe adama ve işten düşük düzeyde haz alma durumu olarak tanımlamıştır. Konu ile ilgili araştırmalarda işkolikliğin temel etkenleri olarak bireysel ve sosyal etkenler üzerinde durulsa da (Burke, Mathiesen ve Pallesen, 2006; Harpaz ve Snir, 2003; Spence ve Robbins, 1992), Burke (2000) kurumsal etkenlerin de işkolikliğin ortaya çıkması ve devam etmesinde oldukça etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Kurumların küçülmesi, iş güvenliğinin düşmesi, çalışanların işlerini kaybetme korkusu yaşaması bireyi aşırı çalışmaya karşı güdülemekte; belirli bir süre sonra zorunluluk haline gelen aşırı çalışma işkolikliğe dönüşmektedir.

Alanyazın incelendiğinde öğretmenlerin işkolikliklerini belirlemeye yönelik sınırlı sayıda çalışmanın yapıldığı dikkati çekmektedir. Eğitim çalışanlarının işkoliklik düzeylerine ilişkin olarak Türkiye’de gerçekleştirilen araştırmalar incelendiğinde, öğretmenler, okul yöneticileri gibi grupların işkoliklik düzeylerinin genel olarak yüksek bulunduğu görülmektedir (Akın ve Oğuz, 2010; Bardakcı ve Baloğlu, 2012). Bilişim teknolojileri öğretmenleri, son yıllarda, atama ve görevlendirmelerdeki yanlış politikalar ve uygulamalar sonucunda teknik ve yönetsel görevler yapmaya zorlanmakta, onlara zorunlu formatörlük görevlendirmeleri verilmekte, görevlendirmeyi kabul etmeyen öğretmenler norm fazlası duruma gelerek işlerini kaybetme tehlikesi yaşamaktadırlar. Bilişim teknolojileri öğretmenlerinin sorunlarını inceleyen araştırmalarda bilişim teknolojileri öğretmenlerinin rol çatışmaları yaşadıkları ve yeterli yönetsel destek alamadıkları belirtilmekte (Deryakulu ve Olkun, 2007; Deryakulu ve Olkun, 2009); artan iş yükü ve belirsizlikler karşısında bu öğretmenlerin işkolik eğilimi gösterebileceği düşünülmektedir.
Araştırma verileri 121 bilişim teknolojileri öğretmeninden çevrimiçi olarak toplanmıştır. Çalışmaya katılan öğretmenlerin %33,9’u (n=41) kadın %66,1’i (n=80) erkektir. Katılımcıların %85,1 (n=103) ilköğretim, %14,9’u
(n=18) ortaöğretim kurumlarında görev almaktadır. Veri toplama paketinde Dutch Work Addiction Scale (DUWAS) ölçeği (Doğan ve Tel, 2011) ve yanı sıra cinsiyet, çalışılan kurum, kıdem yılı, formatörlük görevlendirmeleri, görev dışı işlerin verilmesi ve ayrıca yönetsel destek alma durumlarını içeren sorular yer almaktadır. DUWAS İşkoliklik Ölçeği, Schaufeli, Taris ve Bakker (2006) tarafından geliştirilmiş, Doğan ve Tel (2011) tarafından Türk dili ve kültürüne uyarlanmıştır. DUWAS İşkoliklik Ölçeği Türkçe formu, iki boyut altında toplanan 5’li likert tipinde 14 maddeden oluşmaktadır.

Verilerin çözümlenmesinde betimsel istatistiklerden ve normallik varsayımının karşılanma durumuna göre, bağımsız t-testi ve Mann Whitney-U testinden yararlanılmıştır. Araştırmada, ölçeğin geneli için Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı .90; “aşırı çalışma” alt boyutu için .83 ve “kompulsif çalışma” alt boyutu için .83 olarak bulunmuştur. Araştırma sonuçlarına göre, bilişim teknolojileri öğretmenlerinin işkoliklik düzeyleri cinsiyet, çalışılan kurum, öğretmenin formatörlük görevlendirmesinin olması ve yönetsel destek alıp/almama durumuna göre farklılık göstermezken; kıdem yılı ve kendilerine görev dışı iş verilme durumlarına göre farklılaşmaktadır. Buna göre, mesleki kıdemi 2 yıl ve daha fazla olan bilişim teknolojileri öğretmenlerinin işkoliklik düzeyleri, mesleklerinin ilk yılında olanlara göre daha yüksektir.

Akın ve Oğuz (2010) ve Bardakcı ve Baloğlu (2012) tarafından yapılan çalışmalarda da mesleklerinde deneyimli olan öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin işkoliklik düzeylerinin deneyimsiz meslektaşlarına göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Kendilerine kurumlarında görev dışı işler verildiğini belirten bilişim teknolojileri öğretmenlerinin işkolik düzeyleri, kendilerine görev dışı iş verilmediğini belirten öğretmenlerden daha yüksektir. Bu durum, sınırları belli olmayan görev tanımlamaları nedeniyle kendilerine yüklenen görev dışı yönetsel ve teknik sorumlulukların bilişim teknolojileri öğretmenleri üzerinde bir iş stresi yarattığını; stres altında işlerini yetiştirmek zorunda kalan öğretmenlerin çalışmaya daha çok yöneldiklerini ve dolayısıyla onların işkoliklik düzeylerinin arttığını düşündürmektedir. Kanayi ve Wakabayashi’nin (2001) araştırma sonuçları da iş stresi ve aşırı iş yüklenmesinin bireylerde işkolikliği arttırdığını doğrulamaktadır

Anahtar Sözcükler: bilişim teknolojileri öğretmenleri, işkoliklik


Sempozyum: 6th Internatıonal Computer and Instructıonal Technologies Symposium
Bilişim Teknolojileri Öğretmenlerinin İşkolik Düzeyleri
Deniz ATAL
Ankara Üniversitesi

Salih BARDAKCI
Ankara Üniversitesi

Ertan ZEREYAK
Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Abstract :
Keywords :
Dokümanlar / Documents
0506 891 83 48 | 0541 434 54 24
0312 425 90 90 | 0549 548 06 30
Bu web sitesinde yer alan bütün görsel ve yazılı materyallerin telif hakları Pegem Akademi Yayıncılık'a aittir.
Her hakkı saklıdır. 2005-2018 © Pegem Akademi Yayıncılık.
.